Türkiye'de tek parti dönemi iaşe politikası

Abstract

Dar anlamda yedirip içirme, besleme manalarını ihtiva eden iaşe kavramı dünya tarihinde önemli bir yere sahiptir. Zira kapitalizm öncesinde var olan toplumlar incelendiğinde kentlere hammadde ve gıda akışının sağlanmasının her zaman önemli bir sorun olduğu görülmektedir. Kentleşme ve nüfus artışları da iaşe sorunlarını tetikleyen önemli meseleler olarak ele alınmıştır. Bazı dönemlerde devletlerin iaşe buhranları yaşamaları ve yapılan politikaların sonuçsuz kalması iaşe kavramını daha önemli bir hale getirmiştir. Buhranların yaşanmasında neredeyse her dönemde etkili olan bazı ortak dinamikler bulunmaktadır. Bunlardan bazıları devletlerin sahip oldukları arpaların değer kaybetmesi, nüfus artışı, maliyetlerin yükselmesi ve savaşın ekonomiye etkileridir. Bu dinamiklerin bir bütün halinde yol açtığı kıtlık idari ve mali yolsuzluklar ile karaborsacılığa neden olmaktadır. Bu nedenle halkın güvenliğinin teminatı olan devletler de her dönemde, dönemin iç dinamiklerine uygun olarak önlemler almışlardır. Osmanlı Devleti de farklı zaman dilimleri içerisinde iaşe sorunları yaşamış ve baş edebilmek için birçok önlem almıştır. Öyle ki iktisadi politika incelendiğinde en önemli üç ilkenin fiskalizm, provizyonizm ve gelenekçilik olduğu görülmektedir. Osmanlı'dan günümüze aktarılan gerek toplumsal gerekse siyasal mirasın etkisi hasebiyle Türkiye Cumhuriyeti içerisinde de iaşe meselesi çok önemli bir yer tutmuştur.