Osmanlı'da ev içi hizmeti köleliğinin Türk film ve televizyon yapımlarındaki yansıması: Kültürel çalışmalar yaklaşımı çerçevesinde Arap Bacı örneği

Abstract

Dünya üzerindeki bir çok uygarlık gibi kölelik kurumu Osmanlı İmparatorluğu'nda da var olmuştur. Özellikle 19. Yy'da Osmanlı'nın en çok talep ettiği köleler ev içi hizmetinde kullanılan Afrikalı kadın kölelerdir. Köleliğin kaldırılmasından sonra da bu hizmetçiler çalıştıkları evlerde, konaklarda bacı, dadı, lala, kalfa gibi isimlerle kalarak, varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bu durum yazılı ve görsel sanatımızda siyahi ırka yönelik temsillerin "Arap bacı" figürüne sıklıkla yer vermesinin nedenidir. Irksal farklılığı ve kölelik pratiklerini birleştiren bu figür, coğrafyamızda ırksal farklılığın temsili konusunun incelenmesinde önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle Osmanlı'da köleliğin kısa tarihine değinilerek, konunun sanat ve medya alanındaki yansımalarından söz edilmiştir.Sonrasında ırk, farklılık ve temsil konularındaki çalışmaların önemli yer kapladığı kültürel çalışmalar ve Stuart Hall'un çalışmaları özetlenmiştir. Çalışmada, Arap bacı tiplemesiyle bilinen Dursune Şirin ve Tevfik Gelenbe'nin yer aldığı 41 adet sinema filmi ve 26 bölümlük televizyon dizisi örneklem olarak seçilmiş, oluşturulan araştırma soruları çerçevesinde öykü analizi ve söylem analizi kullanılarak incelenmiştir. Çalışmanın amacı, film ve televizyon yapımlarındaki Arap bacı figürünü kültürel bir metin olarak çok yönlü bir şekilde ele almak, temsil, ırk ve farklılık temaları çerçevesinde konuya ilişkin nitel bir tartışma üretmektir.