Türkçe sözcük başı pozisyondaki /l, r, j, v/ seslerinin akustik özelliklerinin incelenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki /l, r, j/ daralmalı sesleri ve /v/ sesinin akustik özelliklerini betimlemektir. Bu amaçla 19-27 yaş arası, anadili Türkçe olan ve herhangi bir konuşma sorunu olmayan 5 üniversite öğrencisine /r, j, l, v/ seslerini sozcuk başı hece başı (SBHB) konumda içeren sözcükler okutulmuş ve ses kayıtları incelenmiştir. Her ses için 160 veri olmak üzere toplam 640 veride ses süresi, ilk üç formant frekans degeri, hedef ses F2 sabit durum frekansı, hedef ses F2 sabit durum süresi, F2 geçiş frekansı, F2 geçiş süresi, F2 geçiş hızı ve bu sesleri takiben gelen ünlünün F2 sabit durum frekansı ve F2 sabit durum süresi lmak üzere 11 akustik ölçüm yaplımış ve adı geçen seslerin akustik ozellikleri belirlenmiştir.Aynca, çalışmanın bulgularına göre SBHB pozisyonunda /l/ sesini diger bütün seslerden ayırabilen sadece hedef ses F2 sabit durum süresidir. /r/ sesini diğerlerinden ayırt etmekte sesin süresi ve F1 frekansının etkili olduğu ve ünsüz süresinin yaklaşık % 41'i sürtünmeli, %59'u ise formantlara benzeyen enerji ile üretildiği bulunmuştur. /j/ sesi, ünlüye göre fark edilir derecede yüksek frekansa sahip olması ve negatif F2 geçişiyle, /l, r, v/ sesleri arasında spektogramda en kolay tanımlanabilen sestir. /v/ sesini diğerlerinden ayırt etmede F1 frekansı, F2 geçiş frekans farkı ve F2 geçiş süresinin etkili olduğu ve ünsüzün yaklaşık %49'u sürtünmeli, %51'i formant frekansları ile üretildiği belirlenmiştir. Buna göre Türkiye'deki /l, r, j, v/ seslerinin SBHB konumda /l/, /r/, /j/ ve /u/ olarak betimlenmesi gerektiği savunulmaktadır. /rl'nin [r] ve [f], /v/'nin [v] ve [u] olmak üzere sesbirimciklerinin tanımlanmasi gerekmektedir.