Afyonkarahisar Bizans dönemi mimari plastiği

Abstract

Phrygia Bölgesi'nin önemli bir kısmını ve Antik Çağ'dan günümüze değin işletilen, yüksek kalitede hammadde ve ürünlere sahip mermer ocakları ile taş süsleme atölyeleri sınırları içinde kalan Afyonkarahisar İline bağlı ilçe ve köylerde tespit edilen, Bizans Dönemi'ne ait mimari ve liturjik işlevli elemanlar bu doktora tezinin ana konusunu oluşturur. Afyonkarahisar'a bağlı 18 ilçe (Başmakçı, Bayat, Bolvadin, Çay, Çobanlar, Dazkırı, Dinar, Emirdağ, Evciler, Hocalar, İhsaniye, İscehisar, Kızılören, Merkez, Sandıklı, Sinanpaşa, Sultandağı ve Şuhut) ile köylerde gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sonucunda dağınık ya da Türk Dönemi yapılarında devşirme olarak kullanılmış 263 parça mimari ve liturjik işlevli eleman kataloglanmıştır. Mimari işlevli elemanlar içinde sütun kaide ve başlıkları ile çifte sütunceler sayıca en çok örnekle temsil edilen grubu oluştururken, liturjik işlevli elemanlar arasında templon arşitravları, balüsterler ve levhalar yoğunluktadır. Sarımsı beyaz rengi ve ince grenli dokusunun sebep olduğu kendisine özgü görünümü nedeniyle kolaylıkla ayırt edilebilen Dokimeion Mermeri'nden yontulmuş elemanlar sayıca fazladır. Bu yoğunluk, ocak çevresindeki taş süsleme atölyelerinin ya da bu atölyelere bağlı gezici ustaların, Erken ve Orta Bizans Dönemleri boyunca kesintisiz bir biçimde üretime veya yeniden üretime devam ettiklerine işaret eder. Genel süsleme repertuarı yerel unsurlar barındırsa da, Kompozit ve İmpost tip sütun başlıklarda olduğu gibi, bazı örneklerde görülen yüksek işçilik ancak Başkent örnekleriyle kıyaslanabilir niteliktedir.