Kör farede (Spalax Leucodon Nordmann 1840) üreme periyodunun testis ağırlığına göre belirlenmesi

Abstract

Toprak üstünde yaşayan memeli hayvanlarda üreme peryodu basit gözlemlerle dahi belirlenebilmektedir. Fakat insan gözünde uzak soliter geobiont bir yaşam sürdüren körfarenin (Spalax leucodon, Nordmann 1840) üreme biyolojisinin, özellikle seksüel aktivite fazının belirlenmesi ise, daha uzun süreli ve yorucu bir çalışmayı gerektirir. Bu çalışmada erkek körfaredeki testis ağırlık ve eninin yıllık değişimlerinin saptanması suretiyle hayvanın maksimum seksüel aktivite zamanının belirlenmesi amaçlandı. Ayrıca bu parametrelere ek olarak, körfarelerin vücut ağırlığının ve tüy renginin aylara bağlı değişimi de belirlendi. Bu amaçla Aralık 1985 ve Kasım 1986 tarihleri arasında bir yıl boyunca Eskişehir çevresinden (Zirai Araştırma Enstitüsü, Merkez Çukurhisar kasabası ve İnönü bucağı arazileri) yakalanan körfareler vakit geçirilmeden laboratuvara getirildi. Vücut ağırlıkları ve tüy renkleri saptandıktan sonra Castrectomy ile ile testisleri çıkarıldı. Testislerin en ve ağırlıkları hemen belirlendi. Oniki aya yayılmış olan bulgular sonunda erkek körfarede vücut ağırlığının, testis ağırlığının ve testis eninin sirkannual bir ritm gösterdiği saptandı. Ayrıca bu üç ritmin aynı fazda seyrettikleri ve akrofazlarının da Şubat-Mart aylarına rastladığı tespit edildi. Bu akrofazın, literatürde değişik gözlemlere dayanılarak verilen körfarenin seksüel aktivite fazıyla aynı olduğu ve bu akrofazdaki testis büyüklüklerinin, tesadüfen yakalanan hayvanların büyük olmasına bağlı olmadığı da belirlendi.