Adil yargılanma hakkı bağlamında ceza muhakemesi hukukunda soruşturma evresi

Abstract

Şüpheli ve sanığı ceza muhakemesi hukukunun öznesi hâline getiren adil yargılanma hakkı, tarihsel gelişim süreci içerisinde bu hukuk dalının merkezine yerleşerek temel bir düstur hâlini almıştır. Nitekim günümüz demokratik hukuk devletlerinin ayırt edici özelliklerinden biri, muhakemede iddia makamı ile savunma makamı arasında kurulan dengedir. Ne var ki adil yargılanma hakkı, ceza muhakemesi hukuku açısından sıklıkla kovuşturma evresi odaklı olarak anlaşılmaktadır. Ancak bu hak soruşturma evresinde de önem arz eder. Zira soruşturma evresinde gündeme gelebilecek keyfi iş ve eylemler, telafisi mümkün olmayan hak ihlallerine yol açabilir. Üstelik Türk hukuku da dahil olmak üzere Kıta Avrupası hukuk sistemlerinde, savcının soruşturmaya geniş yetkileriyle egemen olması göz önünde bulundurulduğunda savunma makamına varlık tanımayan bir soruşturmanın arz ettiği sakınca son derece fazladır. Buradan hareketle çalışmada adil yargılanma hakkının soruşturma evresindeki durumu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi ve Türk ceza muhakemesi hukuku bağlamında incelenecektir.