Anadolu'da seramik ritonlar

Abstract

Bu çalışmada Anadolu'da ele geçen ritonların yapılış amacı, anlamı, teknik ve biçim özellikleri; işlevsel ve inançsal açıdan önemi ve günümüze kadar gelişim, değişimi incelenmiştir. Kutsal içki kabı olan ve libasyon törenlerinde kullanılan ritonlar Neolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağı'nın başlarında azda olsa karşımıza çıkmaktadır. M.Ö. II. binin başlarından itibaren seramik ritonlar büyük bir yoğunluk kazanmıştır. Hayvan başı, protom, tekne, çarık, insan biçimli kaplar M.Ö. II.bin başlarında görülmektedir. Bu kapların, erken ve en yoğun döneminde dahi Anadolu yerlileri tarafından yapıldığı bilinmektedir. Frig Dönemi'nde ilk defa boynuz biçimli; Persler'de Hititlerdeki protom biçimli kapların gelişmiş örnekleri olarak görülmektedir. Yunan seramik ritonlarında ise hayvan, insan ve boynuz bir arada biçimlendirilmiştir. Ritonlar, Roma Dönemi'ne kadar azalarak devam etmiştir. Türkler'de ise hayvan figürleri çinilerde, seramiklerde kudret sembolü, koruyucu nitelikte düşünülmüş ve süsleme ögesi olarak kullanılmıştır. Hayvan biçimli gülabdanlar ise sırtından bardaklı ritonların uzantısı gibidir ve dini işlevlidir. Günümüzde modern seramik sanatçıları ise hayvan biçimini konu olarak işlerler. Seramik atölyelerinde ise hayvan biçimli biblo, çerezlik, mumluk, peçetelik, abajur altlığı olarak yeni işlevler yüklenerek devam etmektedir.