Artuklular'ın siyasi, sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı

Abstract

El-Cezire adı verilen bölgede üç yüzyıldan fazla, üç ayrı beylik halinde varlık gösteren Artuklular, bahse konu coğrafyanın bitmek bilmeyen siyasi karmaşasına rağmen barış ve refah dolu bir yönetim inşa etmiştir. İzledikleri uzlaşmacı ve denge siyasetini önceleyen politikalar sayesinde, idareleri altındaki halkların barış içinde yaşayarak bu coğrafyanın iktisadi, kültürel ve sanatsal üretime ciddi katkıda bulunmasını sağlamış ve arkalarında izleri kolay kolay silinmeyecek bir miras bırakmalarına vesile olmuşlardır. Ağır vergilerin kaldırılması, ticari yolların, pazar ve panayırların güvenliğinin sağlanarak konaklama imkânlarının arttırılması, şehirlerin imar ve inşası, uluslararası ticaretin ve yerli üreticinin teşvik edilmesi gibi tedbirlerle halkın ekonomik refahının artmasına yönelik atılımlar, ekonominin canlanmasına ve bölgenin bir ticari merkez olarak önem kazanmasına zemin hazırlamıştır. Artukluların ürettikleri mimari ve sanatsal eserlerde, Bizans İmparatorluğu ve diğer Anadolu uygarlıklarından yoğun bir biçimde esinlendikleri, Büyük Selçuklu kültür havzasını güneydoğu ve doğu Anadolu topraklarına taşıdıkları gözlemlenmiştir. Tüm bu etkileşimlere karşın, ortaya koydukları eserler incelendiğinde, Artukluların sanatsal ve mimari üretimde kendine özgü bir üslup geliştirmeyi başararak kendi klasizmini de oluşturabilmeyi başardıkları kuşku götürmeyen bir şekilde söylenebilmektedir.