Rus oryantalizmi: 19. yüzyılın ikinci yarısındaki Rus seyahatnamelerinde Türkiye ve Türkler

Abstract

Bu tez, 19. yüzyılın ikinci yarısında Türkiye hakkında yazılan Rus seyahatnamelerini oryantalizm bağlamında incelemektedir. Bu bağlamda, dönemin Rusya'sında tarih, edebiyat ve eğitim alanında faaliyet gösteren bazıları akademik ünvanlı ve halen akademiyle ilişkisi olan yazarlarla birlikte, iki kadın seyahatname yazarının yazmış olduğu eserler ele alınmıştır. Bu yazarların klasik seyahatnameleriyle birlikte, bilimsel seyahatleri sonucunda yazmış oldukları seyahatname formundaki makaleler ve anı yazıları da bu çalışma kapsamına dahil edilmiştir. 19. yy boyunca Rusya'da devam eden kimlik tartışmaları, seyahatname yazarlarının, Türkiye ve Türklere karşı yaklaşımlarında önemli bir rol oynamıştır. Rus kimliğini ön plana çıkaran muhafazakârlar ve Rusların Avrupalı kimliğine vurgu yapan liberal batıcı yazarlar, kendi ideolojik düşünce yapıları doğrultusunda seyahatnamelerinde, Türkiye ve Türklere karşı bir oryantalist söylem geliştirmişlerdir. Bununla birlikte, 19. yy.da kurulan Doğu Dilleri okulları, Rusya'daki akademik oryantalist geleneğin oluşmasına önemli katkı yapmasının yanında, bu okullarda akademik faaliyet gösteren ve yazdıkları seyahatnamelerde "ötekine" karşı olumsuz bir algının oluşmasında rol oynayan akademisyen seyahatname yazarlarına ev sahipliği yapmıştır. 19. yy.ın ikinci yarısında, Rusya'daki politik ve ideolojik ortamda yayın yapan ve bu çalışmada Rus oryantalizminin aracı olarak görülen süreli dergiler, propaganda amaçlı ve kamuoyu oluşturmak için yayılmacı Rus dış politikasının hedefindeki Türkiye hakkında yazılan seyahatnamelere sayfalarında yer vermişlerdir. Bu arka planla birlikte ele alınan seyahatnamelerde, Türkiye ve Türklere karşı genel bir oryantalist yaklaşım sergilenmekle birlikte, bazı konularda ideolojik nedenlerden dolayı Avrupa seyahatnamelerinden farklı bir oryantalist bir dil kullanılmıştır.