Reel olarak değer kazanmış Türk lirasının konvertibilitesi

Abstract

Konvertibilite, ülkelerin dışa açılma sürecinde uluslararası ödemelerle ilgili sorunlarını çözümlemek üzere başvurdukları bir araçtır. Döviz piyasasında, ülkede yerleşik kişi veya dışarda yerleşik kişi olsun, dileyen herkesin, bir resmi makamdan izin alma zorunluluğu bulunmadan, mal, hizmet veya sermaye işlemi yapmak gibi herhangi bir amaçla ülkenin ulusal parasını, diğer ülke ulusal paralarına dönüştürülebilmesi, çevrilebilmesidir. Türkiye Cumhuriyeti 11 Ağustos 1989 tarihinde Türk Parasının kıy-, metini Koruma Hakkındaki 32 Sayılı Kararla konvertibiliteye geçiş için hukuki ortamı büyük ölçüde gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, Türk Lirasının konvertibiliteye geçiş sürecini ve bu sürecindeki diğer paralar karşısındaki değerinin tesbitine yöneliktir. Araştırmanın birinci bölümü konvertibilite tanımsal olarak incelenmektedir. İkinci bölümde ise, Türkiye'deki kambiyonun gelişimi; IMF'in konvertibilite yükümlülükleriyle, Türk Parasının Kıymetinin Koruma Hakkındaki 32 Sayılı kararın getirdikleri yükümlülükleri, karşılaştırmalı olarak incelenip, Türkiye'nin Piyasa konvertibilitesine geçiş süreci anlatılmıştır. Üçüncü bölümde Türk Lirasının konvertibiliteye geçiş sürecinde reel olarak değer kazanmasının nedenlerini inceleyerek ve ödemeler dengesinin yanısıra, döviz piyasasının, mali piyasalarının incelenmesi gerektiği görüşü açıklanmıştır. Türk lirasının değer kazanmasının nedenlerinden biri olan döviz arzı fazlasının kaynakları tartışılarak 19 88 ve 1989 yıllarında cari işlemler fazlasından, 1990 yılında ise kısa vadeli yükümlülüklerdeki artıştan kaynaklanmış olduğu bulunmuştur. Ancak bunun Merkez Bankası tarafından borçlanma ile yapay olarak yaratılmayıp kar maksimizasyonunu sağlamaya çalışan özel sektör ve kamu sektörü kuruluşlarının finansman ihtiyaçlarını, kısa vadeli borçlanma yoluyla sağlamaya çalışıldığı görüşü ortaya konulmuştur. Reel olarak değer kazanmış Türk lirasının ekonomik yapı ile etkileşimi de araştırılmıştır. Sonuç olarak; Ekim 1988 tarihinden itibaren sürmekte olan Türk Lirasının reel olarak değer kazanması olgusunun ve 1989'un ikinci yarısından itibaren gözlemlenen kısa vadeli yükümlülüklerdeki artışın önümüzdeki dönemde de sürmesinin ilerisi için sakıncalar taşıyan bir gelişme olacağı düşünülmektedir.