Engele sahip insanlara ilişkin haber ve köşe yazılarının Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet ve Yeni Şafak gazetelerindeki sunumu

Abstract

Bu çalışmanın konusunu, Türkiye basınını temsilen seçilmiş Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet ve Yeni Şafak gazetelerinin engele sahip insanlar ve engellilik olgusuna ilişkin yaklaşımlarının, bu gazetelerde 1 Ocak-31 Aralık 2005 tarihleri arasında yayınlanmış haber ve köşe yazıları üzerinden analizi oluşturmaktadır. Sözü edilen gazetelerin engellilik olgusuna ilişkin yaklaşımları değerlendirilirken, engele sahip insanlar hakkında toplumdaki hâkim olan inanç, değer ve kalıp yargılar göz önünde bulundurulmuştur. Bunun yanında gazetelerin yaklaşımları, 1980'li yıllardan itibaren gerçekleşen iletişim ve medya alanındaki teknolojik ve ekonomik dönüşümün ortaya çıkardığı arz yönlü ve kâr odaklı habercilik anlayışı ekseninde değerlendirilmiştir. Çalışmada, engele sahip insanları sosyal katılımdan sistemik olarak dışlayan fiziksel ve sosyal bariyerleri öne çıkaran engelli çalışmaları da önemli referans noktalarından birini oluşturmuştur. Bu bağlamda, haber ve habercilik kavramlarının özellikle 1980 sonrası iletişim, medya ve basın alanlarının ekonomi-politik dönüşümü çerçevesinde irdelenmesi, engellilik olgusunun engele sahip insanlar hakkındaki hâkim inanç, değer, kalıp yargılar ile ilişkilendirilerek değerlendirilmesi ve örnek olarak seçilmiş gazeteler üzerinden Türkiye basınının engellilik olgusu ve engele sahip insanlara ilişkin yaklaşımının ortaya çıkarılması, çalışmanın genel çerçevesini oluşturmuştur. Bu bakımdan çalışmada, basının engele sahip insanlara nasıl yer verdiğinin açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada nicel ve nitel analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Nicel analiz bölümünde, gazetelerin bütün sayfalarında engele sahip insanlar hakkında yayınlanmış haber ve köşe yazılarının sayısal dağılımları belirlenmiştir. Nitel analiz aşamasında ise gazetelerde yer alan haberlere eleştirel söylem analizi uygulanmıştır. Sonuç olarak, engellilik olgusu ve engele sahip insanlar hakkında yayınlanan haberlerin, belli bazı temalar etrafında toplanmış, merhamet etme, acıma, üzülme gibi duyguların açığa çıkarılması yoluyla tiraj ve kâra odaklanmış, yayıncı kuruluş ve ajanslar tarafından sıkça üretilen haberler olduğu görülmüştür. Ayrıca, bu haber ve köşe yazılarının, engele sahip insanların sosyal dışlanmışlıklarını kişisel "yetersizlikler"ine indirgeyen yaygın inançlar ile genellikle fikri benzerlikler taşıdığı gözlemlenmiştir. Çalışma kapsamındaki haber ve köşe yazıları bu bakımdan, çoğunlukla engele sahip insanlar hakkındaki yaygın inanç, değer ve kalıp yargıları yineleyerek, bunların yaygınlaşmasını sağlamış, bu insanları tam bir sosyal katılımdan sistemik olarak dışlayan fiziki ve sosyal bariyerleri ise daha az gündeme taşıyarak belirsizleştirmiştir.