Türk romanına toprak temelli ekoeleştirel bir yaklaşım

Abstract

1970'li yıllarda Batı edebiyatında konuşulmaya başlayan ve günümüze kadar gelen süreçte sadece edebiyatta değil, farklı alanlarda ülkelerin pek çoğunun gündemine gelen doğa ve doğaya ilişkin tartışmalar giderek artan bir ivmeyle devam etmektedir. İnsanlığın kendi varoluşuna yönelik tehdidin artması, insanın doğayla ilişkisinin sorgulanması ihtiyacını doğurmuş ve bu ihtiyaç pek çok bilim dalında çeşitli araştırma konularının ortaya çıkmasına vesile olmuştur. İnsan-doğa ilişkisinin sorgulandığı, eleştirildiği ya da ortaya konduğu yapıtlar, edebiyat gündeminde de kendine yer bulmaktadır. Buna karşılık sanatçılar ve yazarların yanı sıra gibi eleştirmenler de ekoeleştirel bakış açısının geliştirilmesinde rol üstlenerek yapıtlardaki doğanın temsili, ekolojik bilgeliğin yapıta yansıyan yönleri, doğa ve toprakla ilgili metaforların özellikleri gibi unsurları inceleme sahasına almışlardır. Bu bağlamda ekoeleştirinin insan ve doğa arasındaki bağın neliği, çevre krizi, sürdürülebilirlik, simbiyotik yaşam gibi konularda farkındalık yaratmak ve konuya hizmet eden yapıtları tartışmaya açmak işlevi kendiliğinden ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada anasır-ı erbaa olarak nitelendirilen toprağın Türk edebiyatında alımlanış biçimleri incelenmiştir. Tanzimat Dönemi'nden başlayarak yeni Türk edebiyatında insan ve toprak arasındaki ilişki, insanın toprağa yüklediği anlamlar ve tarihsel akış içinde, edebiyata yansıyan yönüyle, toprağın kültürel, tarihsel ve toplumsal değişimler içindeki rolü ortaya konmuştur. Böylelikle Türk edebiyatında insan-toprak arasındaki ilişkinin gelişim ve değişim seyri takip edilerek ekoeleştirel çalışmalar açısından Türk edebiyatında insan-toprak ilişkisinin neyi ifade ettiğini tespit etmek amaçlanmıştır.