Eskişehir ve yakın çevresinde yüzey ozon dağılımının MM5-CAMx modelleri kullanılarak belirlenmesi

Abstract

Bu tezde, atmosferik bileşenlerden yüzey ozonu oluşum mekanizmaları ve açık ortam derişimlerinin meteorolojik koşullarla, ozon öncülü bileşenlerle ve diğer atmosferik bileşenlerle ilişkisi Eskişehir ve çevresini kapsayan bir alan özelinde, hidrostatik olmayan MM5 ve CAMx modelleri yardımıyla incelenmiştir. Çalışma kapsamında, Eskişehir'de açık ortam ozon derişimleri ilk kez sürekli bir ölçüm sistemiyle belirlenmiştir. İkincil bir hava kirletici bileşen olan ozonun oluşumu hem insan kaynaklı hem de doğal kaynaklardan atmosfere salınan, başta azot oksitler ve uçucu organik bileşikler olmak üzere, kirleticiterin emisyon hızlarına bağlı olduğundan, model uygulaması için gerekli olan çalışma alanındaki emisyonlar hesaplanmış ya da önceki hesaplamalar gözden geçirilerek gerekli güncellemeler yapılmıştır. Doğal kaynaklardan salınan (biyojenik) uçucu organik bileşiklerin ozon oluşumuna katkısı nedeniyle Türkiye için ilk kez biyojenik uçucu organik bileşiklerin emisyon envanteri hazırlanmıştır. Açık ortamda sürekli ozon ölçümleri ve model sonuçları, şehirdeki hakim rüzgar yönünün de etkisiyle bölgesel katkının, çalışma alanındaki ozon seviyeleri üzerinde önemli olabildiğini göstermektedir. Gözlenen sonuçlara göre, Eskişehir'de insan sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenmeyen ve belirlenen limit değerlerin altında ozon derişimleri hakimdir ancak bitkilerin ozonun etkilerinden korunması için geliştirilen AOT40 limit değerleri aşılmaktadır.