Ortaokul düzeyinde cebir öğrenme-öğretme süreçlerinin göstergebilim bağlamında incelenmesi

Abstract

Matematik öğretiminde gerçekleşen iletişim süreçlerinin incelenmesinin, çözümlenmesinin ve iletişimde açık olmayan mesajların ortaya çıkarılmasının, öğretim süreci ile ilgili farklı bir bakış açısı sağlayacağı düşünülebilir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, Düzce ilindeki bir matematik öğretmeni ve ortaokul öğrencileri tarafından matematik dersi cebir öğrenme-öğretme süreçlerinde kullanılan sözlü ve sözsüz iletişim göstergelerinin neler olduğunun ve hangi amaçlarla kullanıldığının göstergebilimsel yöntem ile çözümlenerek belirlenmesidir. Bütüncül tek durum deseninin benimsendiği araştırmanın katılımcıları, sekizinci sınıf düzeyinde öğrenim gören 25 öğrenci ile bu öğrencilerin matematik öğretmenidir. Araştırmanın verileri, sınıf içi öğretim sürecine ve klinik görüşmelere yönelik olarak alınan video kayıtları, klinik görüşmeler ve öğrenci materyalleri aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırma bulguları, matematik öğretmeninin cebir öğrenme-öğretme sürecinde konuşma, yazma, beden dili ve dil ötesi öğeler kapsamında çeşitli gösterge türlerini kullandıklarını ortaya koymaktadır. Özellikle beden dili kapsamında, jestlerin, kafa hareketlerinin, göz temasının ve yüz ifadelerinin sıkça kullanıldığı görülmektedir. Cebirsel ifade, özdeşlik ve çarpanlara ayırma ile ilgili kullanılan çeşitli jestler ortaya konulmuştur. Diğer yandan, matematik öğretmeninin sözlü/sesli, sözlü/sessiz, sözsüz/sesli ve sözsüz/sessiz iletişim göstergelerini çeşitli amaçlarla eşzamanlı olarak birlikte kullandığı belirlenmiştir. Öğretim sürecinde, konuşma dilinin kaynaklık ettiği sözlü/sesli iletişim göstergeleri ile beden hareketleri ile çizimlerin kaynaklık ettiği sözsüz/sessiz iletişim göstergeleri diğer iki kategoriye kıyasla daha sık bir biçimde kullanılmaktadır.