Normal ve büyükşehir belediyelerinde belediye gelirlerinin durumu

Abstract

Toplu yaşamak zorunda kalan insanlar, kendileri için elverişli gördükleri alanlarda toplanıp, çıkarlarını korumak üzere örgütlenirler ve komünleri kurarlar. Toplu yaşamının biçim ve boyutları değiştikçe bu örgütler bir araya gelmeye başlarlar ve böylece devletin temellerini atarlar. Devletin bir merkezden yönetiminde çıkan zorlukların giderilmesi ve o belde halkının kendi yönetiminde söz sahibi olabilmesi için o beldelere yönetsel bazı haklar verilir. İlk mahalli idareler, devletin birtakım idari yetkilerini belde halklarının kurdukları örgütlere bırakmasıyla kurulmuştur. Türkiye'de Tanzimattan sonra pek çok çalışma yapılmasına rağmen bugünkü anlamda ilk belediyeler 1930 yılında kurulabilmiştir. Belediye, Belediye Kanunu'nunda ''beldenin ve belde halkının müşterek mahiyetteki ihtiyaçlarını tanzim ve tesviye ile mükellef tüzel kişilik''olarak tanımlanır. Yani belediyenin amacı belde halkına hizmet etmektir. Bu hizmetler ise belde halkının yol, su, kanalizasyon, ulaşım, kültür, imar ve bayındırlık v.b. hizmetlerdir. Hizmet yapabilmek belli gelirlere sahip olmakla mümkündür. 1981'e gelinceye kadar çok az bir gelir ile hizmet sunmaya çalışan belediyelerin bu dönemden sonra çıkarılan kanunlarla gelir kaynakları arttırılmıştır. Aşırı nüfus yoğunluğunun sebep olduğu genişleme belediye hizmetlerine olan talebi arttırmıştır. Özellikle Ankara, İstanbul ve İzmir gibi kentlerde artan nüfusun ihtiyaçlarının giderilmesi ve bu iş için kaynak bulunması problemleri ortaya çıkardı. Belediye Kanunu'ndaki dar anlamda belediye kavramına sığmayan bu belediyelerde Büyükşehir Belediyesi kuruldu. Bu belediyelere, normal belediyelere nazaran görecekleri ek hizmetler için ek kaynaklar sağlanmıştır. Normal ve büyük şehir belediyelerin gelirleri ise GBVG'nden alınan paylar, kendi kaynaklarından sağladıkları vergiler, harçlar, harcamalara katılma payları, işletme karları ve borçlardan oluşmaktadır.