Vergi kaçakçılık suçlarına uygulanan cezaların etkinlik analizi: Bir alan araştırması

Abstract

Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde düzenlenen vergi kaçakçılığı suçu, günümüzde ceza yargılamalarında sıkça karşılaşılan bir suç türü olarak öne çıkmaktadır. Bu suçu işleyen kişilere, Vergi Usul Kanunu'nda öngörülen vergi cezaları ile diğer cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Söz konusu yaptırımların temel amacı, devletin en temel gelir kaynağı olan vergi alacaklarının korunmasını sağlamaktır. Ancak bu cezaların uygulanmasında göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus, söz konusu cezaların ne ölçüde etkin sonuçlar doğurduğudur. Bu çerçevede, vergi kaçakçılığı suçlarına yönelik cezaların etkinliği, vergi müfettişleri, avukatlar ve hâkimlerin değerlendirmeleri ışığında analiz edilmiştir. Araştırmada, öncelikle vergi kaçakçılığı olgusu ile bu suça ilişkin ceza uygulamalarının kavramsal ve teorik çerçevesi ortaya konulmuş; devamında ise cezaların etkinliğine ilişkin nitel veriler, alanında uzman kişilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlar yoluyla elde edilmiştir. Çalışmada, üç ayrı uzman grubunu temsil eden toplam 31 katılımcı ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen nitel veriler, NVivo 15 analiz yazılımı kullanılarak sistematik biçimde analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, mevcut ceza uygulamalarının etkinliğinin kısıtlı olduğu ve uygulamada çeşitli aksaklıklarla karşılaşıldığı tespit edilmiştir. Son olarak, elde edilen bulgular doğrultusunda ilgili alana yönelik politika önerileri geliştirilmiştir.