Çoruh Havzası'nda çok kriterli hidrolojik modelleme ve tahmin çalışması

Abstract

Küresel sıcaklıklardaki artış, sürekli artan dünya nüfusunu olumsuz yönde etkileyerek hidroloji biliminin önemini ortaya koymaktadır. Ülkedeki su kaynaklarının verimli bir şekilde kullanılması, kuraklık ve taşkın kontrolü, su kaynaklarının yönetimi açısından oldukça önemlidir. Bu sebeple Yusufeli, Deriner gibi Türkiye'nin önemli barajlarını barındıran Çoruh Havzası'nın yüksek kesimlerinde biriken kar miktarının takip edilmesi, gerekli tahmin ve modellemelerin yapılması bu noktada önem kazanmaktadır. Bu çalışmada akımın önemli kısmının bahar ve erken yaz aylarında kar erimesinden oluştuğu Çoruh Havzası'nın memba bölümü seçilmiştir. Seçilen bu alanın özelliklerini daha iyi tanıyabilmek adına CBS platformu ile çeşitli yüzey analizleri gerçekleştirilmiş ve bölgenin kar potansiyeli farklı özellikli uydular kullanılarak belirlenmiştir. Kullanılan uydulardan MODIS ile daha iyi mekânsal çözünürlüğe sahip Landsat uydu görüntüleri ve yer gözlem verileriyle karşılaştırılarak doğrulama çalışması yapılmıştır. 2003-2015 yıllarına ait hidro-meteorolojik veriler kullanılarak HBV ile hidrolojik modelleme çalışması yapılmış ve farklı iki yöntemle model kalibre edilmiştir. GAP yöntemiyle yapılan akım kalibrasyon sonuçlarından elde edilen modelin performans değerleri, kalibrasyon dönemi için 0.86, validasyon döneminde ise 0.77 olarak hesaplanmıştır. Akım verilerinin yanı sıra uydu görüntülerinden elde edilen kar kaplı alan değerleri kullanılarak çok kriterli hidrolojik modelleme çalışması Monte Carlo yöntemi ile denenmiştir. Model parametrelerinin belirsizlik ve hassasiyetleri incelenerek, çok kriterli yöntem kullanıldığında model parametre belirsizliğini azaltmada etkisinin olduğu gözlenmiştir. Hidrolojik modelleme ile yapılmak istenen akım tahmin çalışması, 2015 su yılının Mart-Haziran ayları üzerinde 1 ve 2 günlük sayısal hava tahmin verileri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmalar ve sonuçları, seçilen bölge üzerindeki kavramsal hidrolojik modelleme çalışmalarına bir örnek olup, kar ağırlıklı benzer havzalar için öncülük etme potansiyeline sahiptir.