Gülşehir Karşı Kilise (St. Jean Kilisesi) ikonografisi

Abstract

Anadolu'nun ortasında binlerce yıl değişik uygarlıklara ev sahipliği yapan Kapadokya Bölgesi, Bizans İmparatorluğu'nun en önemli ve stratejik bölgelerinden biri olarak günümüzde halen dönemin anıtlarına ev sahipliği yapmaktadır. Kudüs'te doğan Hıristiyanlığın Bizans döneminde Anadolu'da geliştiği ve konsillerle kurallarının belirlenerek olgunluğa ulaştığı da bilinmektedir. Kapadokya Bölgesi, Hıristiyan dini anıtlarıyla bu gelişme dönemine tanıklık etmektedir. XI. yüzyılda Selçuklu Türklerinin Anadolu'ya yerleşmeleri, Konya'yı başkent yaparak bir devlet kurmalarının ardından, 1204 yılında Bizans başkentinin Latinlerin işgaline girmesiyle Anadolu'nun siyasi görüntüsü tamamen değişmiştir. Tam bu dönemde, Selçuklu Devleti hakimiyeti altındaki Kapadokya Bölgesi'nde Hıristiyan toplumun dini ve kültürel faaliyetleri devam etmektedir. X. ve XI. yüzyıllara göre daha az sayıda da olsa kaya oyma kiliseler inşa edilmekte ve duvar resimleriyle süslenmektedir. XIII. yüzyılda Kapadokya Bölgesi'nde Gülşehir (Zoropassos)'de inşa edilen, inşa tarihi apsisine dönemin İznik (Nikaia) İmparatoru Theodor Laskaris'in adıyla birlikte kaydedilen Karşı Kilise (St.Jean Kilisesi)'nin sıra dışı ikonografik programı bu çalışmanın konusudur. İkonografiyi biçimlendiren dönemin insanının ölümden sonrası ile ilgili endişeleri, manevi kurtuluş ve yeniden diriliş umutları, Anadolu'nun XIII. yüzyıldaki karmaşık politik ve dini ortamı, bölge sanatındaki etki çevreleri incelenmiştir.