Güzelyurt (Aksaray) Manastır Vadisi ve hinterlandında Bizans dönemi mimarisi

Abstract

Doktora tez çalışmasının konusunu Güzelyurt (Aksaray) Manastır Vadisi ve hinterlandındaki Bizans dönemi mimarisi oluşturmaktadır. Çalışmada Aksaray İli, Güzelyurt İlçe merkezi ve yakın çevresinde yer alan kâgir kiliseler, yine yerleşimdeki bulunan kaya oyma kiliseler mimari ve sanat tarihi açısından değerlendirilmiştir. Çalışma konusu olan bölgenin yerleşimi tarih öncesi çağlardan başlayarak, Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde kesintisiz olarak devam etmiştir. Bu durumun en güzel kanıtı yerleşim merkezi ve çevresinde erken dönemlere tarihlendirilebilecek kâgir yapıların bulunmasının yanı sıra 19. yüzyılda inşa edilen örnekleri de bünyesinde barındırmasıdır. Güzelyurt yerleşiminin korunaklı ortamı ve kayaç yapısının kaya oyma mimariye uygun olması gündelik yaşantı ve dini mimari ile ilgili çok sayıda yapının inşa edilmesine neden olmuştur. Güzelyurt Manastır Vadisi ve hinterlandında yer alan bu yapılar çok sayıda araştırmacının dikkatini çekmiş ve zaman içerisinde yirmi sekiz (28) kilise çeşitli dergilerde yayımlanmıştır. Yapılan çalışmaların bir bölümü kiliselerin plan tipolojileri ve tanımlamaları üzerine gerçekleştirilmiştir. Diğer çalışmalarda ise belli başlı kiliselerin resim programları üzerinde yoğunlaşmıştır. Genel anlamda bakıldığında Güzelyurt'un bütüncül olarak ele alınmadığı ve çalışılan kiliseleri Güzelyurt Manastır Vadisi ve hinterlandında bulunan yapı stoğunun bir kısmını oluşturduğu görülmektedir. Diğer kaya oyma mekânlar ve yapılara ise neredeyse hiç değinilmemiştir. Tez kapsamında Güzelyurt Manastır Vadisi ve hinterlandında yer alan dini mimari ve sivil mimari örnekleri ele alınarak yerleşimin Bizans mimarisindeki önemi bir bütün halinde ortaya konulmaya çalışılmıştır.