Adlî Divanı'nda teşbih(1.-52. gazeller arası)

Abstract

Etraflarında şiir ve ilim dünyası yaratan şehzade ve padişahlar, pek çok Arapça, Farsça eserin Türk kültürüne kazandırılmasını sağlarken, Türk dilinin gelişmesinde ve yeni kurulan imparatorluğun kültür seviyesinin yükseltilmesinde büyük rol oynamışlardır. Aynı zamanda Osmanlı sultanları özellikle şiir yazma, divan tertip etme gibi alanlara kayıtsız kalmamışlardır. Bu ilgi, sultan şairler geleneğini ortaya çıkarmıştır. Divan'ı bulunan ilk sultan şair Fatih Sultan Mehmed'in oğlu ve Yavuz Sultan Selim'in babası II. Bâyezîd de "velî, gâzî, âlim, hattât, müzehhib" olarak bilinmesinin yanı sıra Adlî mahlasıyla şiirler yazmış, divan sahibi bir sultandır. Dîvân şiiri geleneğinin sultan şairlerinden Adlî'nin edebî kimliği hâlihazırda araştımacıların dikkatini çekmeye devam etmektedir. İşte bu tezde de Eski Anadolu Türkçesinin devrini tamamlayıp yavaş yavaş Klâsik Osmanlıca devrinin başladığı bir zaman diliminde Türkçe bir eser veren Adlî'nin tek eseri olan Divanı'na teşbih aracılığıyla daha yakından bakılmak istenmiştir. Bunun için öncelikle hayatı ve eseri hakkında bilgiler sıralanmış, hemen akabinde Divanı'nda bulunan ilk 52 gazelin dil içi çevirisi hazırlanmıştır. Son olarak Adlî'nin kullandığı teşbih ve teşbihe bağlı bir mecaz türü sayılan istiare çeşitleri tespit edilmiştir. Böylece küçük ölçekli bu monografik çalışmayla Adlî'nin klasik Türk şiiri geleneğini ve nazım tekniğini iyi bildiği, kaside yazmayıp, daha çok gazel yazmayı tercih ettiği, bu şiirlerinde toplam 232 adet teşbih ve 197 adet istiareye yer verdiği; edebî söyleminde teşbihten daha sık yararlandığı, Türkçe tamlama ve cümle yapısını muhafaza etmeye çalıştığı da görülmüştür.