Türk yükseköğretiminde kurumsal konumlandırmanın örgütsel aktörlük perspektifinden incelenmesi

Abstract

Türk yükseköğretim alanında benimsenen farklılaşma mekanizmalarını anlamlandırmayı amaçlayan bu çalışma nitel araştırma yaklaşımlarından betimleyici durum çalışmasına uygun olarak desenlenmiştir. Araştırma kapsamında iki aşamalı veri toplama süreci yürütülmüştür. Birinci aşamada kamu üniversitelerinin Türk yükseköğretim alanında kendilerini nasıl konumlandırmaya çalıştıkları sorunsallaştırılmıştır. Bu kapsamda ilgili kuruluşların yürürlükte olan stratejik planlarının 'farklılaşma stratejisi' başlıklı bölümleri durumu en iyi açıklayan çoklu veri kaynakları olarak belirlenmiş ve farklı üniversitelerle ilgili karşılaştırılabilir bulgular elde edilmiştir. İkinci aşamada ise ulusal yükseköğretim alanında açık ve uzaktan öğrenme faaliyetleriyle tanınan bir kamu üniversitesinin belirli bir nişe konumlandırılmasına imkân sağlayan örgütsel yetenekleri nasıl geliştirdiği incelenmiştir. Bu doğrultuda farklı akademik birimlerden öğretim üyeleri ile yüz yüze yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Tümdengelimsel ve tümevarımsal süreçlerin birlikte kullanıldığı veri analizi sürecinde tematik analiz kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre farklılaşma girişimlerini spesifik hale getirme noktasında eksiklikler gözlemlenmekle birlikte Türkiye'deki kamu üniversiteleri ortak biçimde yükseköğretimin araştırma misyonuna dayalı bir gelecek projeksiyonuna sahiptirler. Mevcut durumda ise Türk kamu yükseköğretim kurumlarının meşruiyetlerini yaygın biçimde teorik eğitim misyonuna dayandırdığı, araştırma destek birimleriyle farklılaşma yaratmaya çalıştığı, sahip oldukları entelektüel sermayeyi başat kolektif kaynak olarak gördükleri, akademik yapılanmalarını çevresel koşullara uygun olarak düzenleme eğiliminde oldukları, akademik üretkenlik temelli bir kimlik yaratmayı önceliklendirdikleri, kaynak yaratmak için çok farklı kurum ve kuruluşlarla etkileşim içerisinde oldukları, çıktılarını ve hizmetlerini rasyonalize etmek üzere çeşitli mekanizmalara başvurdukları, kampüs deneyimi ve markalaşma faaliyetleriyle kalkınmaya katkı sağlama imajlarını destekledikleri anlaşılmıştır. Araştırma sonucunda ortaya çıkan sekiz temalı konumlandırma çerçevesi belirlenen bir Türk kamu üniversitesi için örgütsel aktörlük çerçevesi oluşturulmasına kaynaklık etmiştir. Ulaşılan sonuçlardan hareketle bazı önerilere yer verilmiştir.