Postmodern sanatta orijinallik ve Türkiye sanat ortamında kendine mâl etme

Abstract

Bu çalışmada, postmodern sanatta orijinallik kavramı üzerine tartışmalar ele alınarak Türkiye sanat ortamında özellikle 1990'lardan itibaren görülen kendine mâl etme/temellük (appropriation) yönteminin kullanımı incelenmiştir. Sanatta öykünme, esinlenme gibi eylemler her zaman var olmuş, ancak modernizmle birlikte sanat geçmişle bir çeşit hesaplaşmaya yönelmiş, geçmiş üretimlerden faydalanmış, bir yandan da geleneğe karşı çıkmıştır. Özellikle 1960'lı yıllarda postmodernizmin sanata yansımasıyla modernizmin yüksek sanat denilen alanla ilişkisi, kültürel belleği yansıtmayan tavrı eleştirilmiş ve sanatçılar sanatsal birikimden daha fazla yararlanmaya başlamışlardır. Bu yararlanma bazen saygı bazen de ihlâlci bir tavır içermektedir. Böylece sanatçılar, modernizmin getirisi olan kutsal sanatçı ve sanat yapıtı mitine karşı çıkarak, ortaya koydukları yapıtlarla bunu eleştirmişlerdir. Bu bağlamda bir yöntem olarak temellük kendini göstermiştir. Temellük yöntemini ele alırken, modernizmle birlikte ortaya çıkan kitsch ve popüler kültürün sanata yansıması incelenmiştir. Bu yakınlaşmanın incelenmesi, postmodern sanattaki değişimleri konumlandırabilmek açısından önemlidir. Tez kapsamında sanatta orijinallik meselesine dair görüşlere, temelde modern sanattan başlatılarak yer verilmiş, postmodern dönemde konuya dair daha kapsamlı bir araştırma sunulmuştur. Modern ve postmodern sanat, Türkiye'de Batı'dan çok farklı biçimde gelişmiştir. Türkiye'de postmodernizmden önce temellük yönteminin öncüsü olarak görülebilecek örnekler, Türkiye'nin Batı sanatına eklemlenme isteği ve kendi geleneğinden yararlanma isteği arasında iki çizgide incelenmiştir. Postmodern temellüğün kullanılması 1970'lerde popüler kültürden yararlanma bağlamında Nur Koçak'ın ancak esasında 1980'lerin sonunda Bedri Baykam ve İsmet Doğan'ın çalışmalarıyla başlamaktadır. 1990'lar ve 2000'lerde yoğun olarak görülen bu eğilim, sanatçıların en çok kullandıkları konular gruplanarak anlatılmıştır. Çalışma kapsamında incelenen konulardan biri, Türkiye'de postmodern dönemde sanatta orijinallik ve kendine mâl etmenin nasıl algılandığıdır. Bu bağlamda telif hakları ve intihal konusundan söz edilmiştir.