Tanzimat sonrası yargı reformu sürecinde Osmanlı mahkemelerinde görülen ticari davalar (1840-1914)

Abstract

Tanzimat Fermanının ilanıyla birlikte Osmanlı Devletini birçok yönden etkileyecek yeni bir süreç başlamıştır. Ancak bunlar içinde özellikle hukuk alanında yaşanan değişim ve adli sistemin yeni esaslar çerçevesinde şekillenmesi dikkat çekicidir. İnanç ve geleneklerin sarmaladığı eski sistemin yavaş yavaş terk edilmesi ve fermanda da belirtildiği üzere Müslüman gayrimüslim bütün tebayı kapsayacak ve vatandaşlık esasına dayalı yeni bir hukuk sistemine geçiş ve bu geçişin getirdiği sancılar bu dönemin en çok tartışılan noktalarından olmuştur. Kapitülasyonlarla artan ecnebi imtiyazları zamanla gayrimüslim Osmanlı tebaayı da içine alacak hale gelmiş, beratlı zümresi adı altında ortaya çıkan yeni zümreler Osmanlı Ticaret Hukuku'nun değişmesinde ve şekillenmesinde başlıca rolü oynamışlardır. Değişen süreçte önce kanunlar sonra da bun kanunlara göre mahkemeler düzenlenmiş, evvelce kadının hâkimiyetinde olan tek dereceli Osmanlı mahkemeleri, Osmanlı tebaası ve ecnebi her renkten üyelerin olduğu karma bir niteliğe bürünmüş, tek dereceli yargılama terk edilerek bidâyet şeklinde iki dereceli yargılama usulü benimsenmiştir. Ticaret mahkemeleri batı normlarına göre şekillenen ilk yargı kurumları olmuşlardır.