Öğretmenlerin eleştirel dijital okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi

Abstract

Dijitalleşmeyle ortaya çıkan veri yığınlarının hızla arttığı günümüzde bilginin kontrolsüz yayılımı önemli sorunlardan biri haline gelmiştir. Bilginin denetimsiz bir şekilde yayılmasının getirdiği sorunların üstesinden gelebilmek için okuryazarın eleştirel becerilere ve dijital yeterliliklere sahip olması beklenmektedir. Bu bağlamda dijital çağda önemli okuryazarlıklardan biri olan eleştirel dijital okuryazarlık karşımıza çıkmaktadır. EDO'nun kuramsal temelinden yola çıkan bu çalışmada "Eleştirel Dijital Okuryazarlık Ölçeği (EDOÖ)" geliştirilmiştir. EDOÖ geliştirme sürecinde 34 öğretmenle dört odak grup görüşmesi yapılmıştır. Bu görüşmelerden elde edilen veriler alanyazınla desteklenerek madde havuzu oluşturulmuştur. 364 öğretmenle AFA, 315 öğretmenle DFA yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda EDOÖ "Kod Çözme", "Katılım-Paylaşım", "Analiz", "Kullanma" ve "Karakter" olmak üzere beş faktörlü 25 maddelik ölçek ortaya çıkmıştır. EDOÖ için 1075 öğretmenden veri toplanmıştır. ANOVA, bağımsız örneklemler t- testiyle analizler yapılmış ve yorumlanmıştır. Çalışmanın bulgularında öğretmenlerin eleştirel dijital okuryazarlık becerilerinin iyi düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan araştırma sonuçları incelendiğinde EDOÖ kapsamında; cinsiyet, branş, mesleki deneyim, görev yaptıkları öğretim kademesi, günlük internet kullanım süreleri, günlük sosyal medya kullanım süreleri ve dijital becerilerini geliştirmek için eğitim alma durumu değişkenleri açısından EDOÖ'nin en az bir boyutunda anlamlı farklılık ortaya çıkmıştır. Ancak EDOÖ'nin geneli ve tüm alt boyutlarında öğrenim durumlarına göre anlamlı farklılık oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonuçlarıyla ilgili çıkarımlar alanyazındaki diğer araştırmalarla birlikte tartışılmış, araştırmacı ve uygulayıcılar için öneriler sunulmuştur.