Bilinçli seçimlerden bilinçdışı gerçeklere: Etkileşimli filmlerde izleyicilerin dalma düzeyinin EEG ve dalma deneyimi anketi aracılığıyla analizi

Abstract

Bu çalışma, etkileşimli filmlerin izleyicinin dalma deneyimi üzerindeki etkisini fizyolojik ve öz bildirime dayalı dönütlere yönelik gerçekleştirilen analizler ışığında irdelemektedir. Çalışmanın amacı, etkileşimli filmin seçim yapma ve anlatı akışını manipüle etme yetisi yoluyla izleyiciye sağladığı faillik statüsünün, izleyiciyi pasif alıcı olarak konumlandıran, geleneksel, etkileşimsiz film izleme biçimlerine kıyasla dalma deneyimini ne yönde etkilediğini sorgulamaktır. Bilişsel film çalışmaları dahilinde konumlanan ve nicel araştırma yöntemlerinden deneysel model üzerine inşa edilen bu çalışmada, etkileşim unsurunun film izleme deneyimine yönelik etkilerini çevrimiçi (eş zamanlı) dönütler üzerinden değerlendirebilmek adına elektroensefalografi (EEG) cihazı kullanılmış ve katılımcılar üzerindeki bilinçdışı/nesnel etkileri gözlemlemek hedeflenmiştir. Çevrimdışı (deney sonrası) dönütler üzerinden değerlendirebilmek adına ise Film, Televizyon ve Video İçeriğine Dalma Deneyimi Ölçeği (Film DDÖ) kullanılmış ve katılımcıların bilinçli/öznel geri bildirimlerine ulaşmak amaçlanmıştır. EEG verilerini, prefrontal korteks (PFC) ve posterior parietal korteks arası beta frekansı koherans düzeyleri meydana getirmekte; Film DDÖ ise etkilenim, gerçek dünyadan kopma, idrak ve taşınma alt boyutlarını içermektedir. Black Mirror: Bandersnatch (2019) adlı filmin etkileşimli ve etkileşimsiz versiyonlarını izleyen deney grubu (etkileşimli) ve kontrol grubu (etkileşimsiz) arasında gerçekleştirilen karşılaştırma sonucu elde edilen bulgular, filmin ilk seçim anını içeren bölümü haricinde hem toplam film deneyiminde hem de filmin farklı bölümlerinde EEG ve Film DDÖ verileri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farka işaret etmemiştir. Ancaak, EEG verileri ile Film DDÖ verileri arasındaki belirli korelasyonlar, dalma deneyiminde bilişsel ve duygusal süreçlerin etkileşimine ve bu etkileşimin fizyolojik izdüşümü olan sağ-sol hemisfer ilişkisine dair içgörü sağlamıştır.