Sürdürülebilir kentsel tasarım kriterleri çerçevesinde akıllı yerleşimlerin mekansal ve ekolojik parametreler açısından irdelenmesine yönelik bir yaklaşım

Abstract

Doğal kaynakların giderek azalması, insan ihtiyaçlarının ve tüketimin artması nedeniyle sürdürülebilir kentsel planlama ve mimari tasarımlar kaçınılmaz hale gelmiştir. Özellikle 20. yüzyılda kentleşmenin insan ve doğa üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için pek çok yeni kent girişimi ve planlama yaklaşımı ortaya çıkmıştır. Akıllı kent kavramı, bu gelişmelere paralel olarak teknolojiyi kentsel altyapıda kullarak kentlerin doğa ve insan için maksimum verimlilikte yeniden yapılandırılması düşüncesiyle ortaya çıkmıştır. Son yıllarda yeni bir kentsel paradigma olarak dünya gündeminde yer alan akıllı kentin öncelikli hedefi, kentlerin enerji tasarrufu ve teknoloji kullanımına odaklanılarak yeniden ele alınmasıdır. Daha kapsamlı olarak ele alındığında akıllı kent, kentlerin yapılı çevresinin geleneksel ve modern iletişim teknolojileri altyapısıyla donatılması, kaynakların akıllı yönetilmesi, sürdürülebilir ekonomik büyüme ve yüksek yaşam standardının katılımcı bir yönetimle birlikte yürütülmesi idealini benimseyen bir yerleşim modelidir. Bu çalışmada akıllı kentin tanımı, nitelikleri, ilkeleri, avantajları, dezavantajları ve sınırlılıkları tartışılmıştır. Dünyadaki akıllı kent uygulamalarına ve Türkiye'deki münferit çalışmalara yer verilmiştir. Literatür analizi ve alan araştırmasından elde edilen bulgular neticesinde "Akıllı Kent Planlama ve Tasarım Kriterleri" belirlenmiştir. Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi ile yurtdışından ve Türkiye'den seçilen 20 akıllı kent uzmanı tarafından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve önem derecesine göre ağırlıklandırılmıştır. Ağırlık oranları belirlenen tasarım kriterleri ile "Akıllı Kent Planlama ve Tasarım Kriterleri Değerlendirme Matrisi" oluşturulmuştur. Matris, hiyerarşik olarak sıralanan kriterler, alt kriterler, ölçüm araçları ve değerlendirme yöntemi gösterge panelleri ile sunulmuştur. Matris derinlemesine ele alınan Kazan (Tataristan), Songdo (Güney Kore) Fujisawa (Japonya), Singapur ve Freiburg (Almanya) kentlerindeki akıllı yerleşimlerde sınanmıştır. Çalışmada akıllı kentlerin enerji tasarrufu ve sürdürülebilir gelişme açısından önemli katkı sağladığı varsayımıyla hareket edilmiştir. Kentlerin mevcut durumunun analizinde ve iyileştirilmesinde kullanılabilecek bir akıllı kent değerlendirme yaklaşımı sunulmuştur.