Tanzimat Devri'nde vergi sisteminde yapılan reformlar (1839-1876)

Abstract

Tanzimat'a kadar uzanan dönem içinde Osmanlı vergi sistemi Şer'i Vergiler (Tekâlif-i Şer'iyye) ve Örfi Vergiler (Tekâlif-i Örfiyye) olmak üzere iki temel gruba ayrılmıştı. Şer'i vergiler kuralları Fıkıh kitaplarında yazılı ve dağıtımı Şeriat hükümlerine dayanan vergilerdi. Örfi vergiler ise devletin yürütme ve uygulama görevini yapmakta olan örf organlarınca konulmuş, vergi kanunlarına dayanan vergilerdi. Osmanlı Devleti yükselme döneminde sürekli olarak topraklarını genişlettiğinden, gelir açısından bir problem çıkmamıştı. Ancak devletin çöküş yıllarında sürekli toprak kaybetmeye başlaması, gelirlerin de azalmasına neden oldu. Bu durumda maliyede özellikle de vergi alanında reform yapılması konusunu gündeme getirdi. Tanzimat döneminde yapılan vergi reformlarında; gelir ile ödeme gücüne dayalı bir vergi sisteminin oluşturulması, vergi toplama yöntemlerinin düzenlenmesi, yeni vergilerin konulması, eski vergilerin düzeltilmesi, vergi tasnif şekillerinin değiştirilmesi, vergi muafiyetlerinin kaldırılması gibi adımlar atıldı. Tanzimat devrinde vergi reformlarına paralel olarak mali kurumların düzenlenmesi, bütçe ve hazine konularında düzenlemeler yapılması gibi önlemler alındı. Bütün bu verilere dayanarak; Tanzimat devri, Osmanlı vergi sisteminin değişime uğradığı bir aşama olarak değerlendirilebilir.