Necâtî Bey'in gazellerinde âhenk unsurları

Abstract

Şiir, günlük dilden yararlanırken onun pek çok kuralını yıkarak kendine yeni bir anlam dünyası oluşturur. Kendisi için kendi anlamını üreten ve doğal dilin sapmalarından faydalanan şiir, sanatkâr aracılığıyla bize imgesel bir dünya sunar. İnsanoğlu şairin kendi-ne özgü "mimesis" yani "taklit içtepisi" ile gerçek dünyanın sınırlarından yaratı dünyası-nın sınırsızlığına doğru yola çıkar. XV. asrın en önemli şairi Necâtî Bey'in divan şiirinin temel yapı taşlarından biri olması hiç şüphesiz kendine özgü şiir dilidir. Türkçeyi aruzla başarılı bir şekilde bütünleştirmesi, doğal ve ritmik şiir dili, imgesel ve çağrışımsal şairane-liği, deyim ve atasözlerini etkili kullanması onun sanatsal gücünün ögeleridir. Ayrıca Necâtî Bey ses ve anlamı organik bir bütünde dinamik bir yapıyla sunmaktadır. Âhenkli söyleyişin güçlü örneklerini görebildiğimiz Necâtî Bey Divanı bilindiği kadarıyla şairin tek eseridir. Çalışma konusu olarak Divanı'nda sadece gazelleri üzerinden âhenk unsurla-rını değerlendirdik. Tespit edilen âhenk unsurları üç bölüm hâlinde sunulmuştur: Birinci bölümde söz tekrarı, ikinci bölümde ses tekrarı, üçüncü bölümde ritim başlığı altında ve-zin, kafiye, redif unsurları incelenmiştir. Bu sayede Klasik dönem Osmanlı şiirinin kurucu isimlerinden Necâtî Bey'in şiirlerindeki âhenk unsurlarının estetik değeri somut veriler çerçevesinde ortaya konmaya çalışılmıştır. Şairin ses ve ahenge dayalı estetik sapmalarla anlama sağladığı katkı da ulaşılan önemli sonuçlardan biri olmuştur.