Orhon Türkçesi ile Yakutçanın sözvarlığı ve sözyapımı bakımından karşılaştırılması

Abstract

Türkolojide Sibirya etnik topluluklarının dilleri karşılaştırmalı dil tarihi araştırmaları için değerli bir malzemedir. Sibirya Türk dillerinin sözvarlığı birçok özelliğiyle eski Türk yazıtlarını andırır. Bu çalışma Orhon Türkçesinin üç büyük yazıtı olan Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunukuk yazıtları ile Sibirya Türk dillerinden biri olan Yakutçayı sözvarlığı ve sözyapımı bakımından karşılaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Kimi önemli seslik ve biçimlik farklarla Yakutçadan ayrılması ve bir süredir bağımsız bir yazı dili hâline gelmiş olması nedeniyle çalışmada Dolgancaya da yer verilmiştir. Yakutçanın Orhon Türkçesi ile karşılaştırma amacıyla seçilmesindeki temel ölçüt ortak Türk dilinden uzun bir zaman önce ayrılan Yakutçanın birtakım eskicil öğeleri barındıran bağımsız bir Türk dili olmasıdır. Bu çalışma sonucunda, tarama kapsamına alınan üç büyük yazıtta geçen sözcüklerden Yakutçada ve Dolgancada varlığını sürdürenlerin daha çok Orhon Türkçesindeki yalın ad ya da eylemler olduğu, türemiş ad ya da eylemlerin büyük bir çoğunluğunun Yakutçada ve Dolgancada görülmediği belirlenmiştir. Yakutçada ve Dolgancada varlığını sürdüren sözcükler içinde en büyük grubu ise sesçe değiştikleri hâlde anlamsal olarak örtüşenler oluşturmaktadır.