Çocukların bakış açısıyla internet kullanımlarına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun incelenmesi

Abstract

Çocukların internetin sunduğu olanaklardan yararlanmaları ve internet ortamında maruz kalabilecekleri risklerden korunmaları konusunda, ebeveynlerin tutumları ve denetimleri önem taşımaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, çocukların internet kullanımına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun incelenmesidir. Araştırma, kesitsel tarama modelinde desenlenmiştir. 2018-2019 öğretim yılında 416 ortaokul öğrencisinden veri toplanmıştır. İlk olarak alanyazın taraması yapılarak araştırmanın kuramsal çerçevesi ve bu doğrultuda değişkenler belirlenmiş; madde havuzu oluşturulmuştur. Ardından, ölçek geliştirme çalışmaları yapılmıştır. Ayrı örneklemlerden elde edilen verilerle açımlayıcı (n=868) ve doğrulayıcı (n=360) faktör analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda dört faktör ve 23 maddeden oluşan, açıklanan varyansı %50.04 olan "Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği" geliştirilmiştir. Ebeveyn arabuluculuğu ölçeğinin; izlemeli, güvenli, aktif ve teknik olmak üzere dört alt boyutu bulunmaktadır. İnternet kullanımına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun demografik özellikler bağlamında değerlendirilmesi amacıyla çıkarımsal istatistik tekniklerinden (bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi) yararlanılmıştır. Analizler sonucunda ortaokul öğrencilerinin bakış açısıyla ebeveynlerin orta düzeyde arabuluculuğa sahip olduğu bulunmuştur. Bulgulara bağlı olarak çocukların internet kullanımında ebeveyn arabuluculuğunun çocuğun yaşı, öğrenim düzeyi, cinsiyeti, ailede kaçıncı çocuk olduğu; ailedeki çocuk sayısı, ebeveynlerin eğitim durumları ve ailenin gelir düzeyi bağlamında farklılık sergilemediği görülmüştür. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak ebeveynlere, kurumlara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.