Mülteci Hukuku'nun gelişimi ve Türkiye'de mültecilerin sosyal hakları

Abstract

Mülteci hukukunun gelişim süreci Milletler Cemiyeti döneminde ad hoc çözümlerin hukuki metinlere yansıması ile başlamış; konunun genel ve objektif standartlara kavuşması ise Birleşmiş Milletler döneminde gerçekleşebilmiştir. Uluslararası toplumun bir aktörü olarak Türkiye'nin de dâhil olduğu bu süreç ve Türk mülteci hukukunun gelişim sürecinin irdelenmesiyle başlayacak bu çalışmada, hangi etkenlerin bir insan hakkı olan sığınma hakkının korunmasını sağlayacak hukuki metinleri oluşturduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. İnsan haklarının uluslararası düzeyde korunmasının dünya barışını sağlayacak en önemli etken olduğunun anlaşılmasıyla imzalanan Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair 1951 Cenevre Sözleşmesi'nin Türkiye tarafından sadece Avrupa'dan gelen kişilere koruma sağlayacak şekilde coğrafi sınırlama ile imzalanmasıyla Türk mülteci hukukunun da temeli atılmıştır. Zira bu Sözleşme güvenlik meselesi ile bağdaştırılan yönetmelik ve genelgelerden oluşan Türk mülteci hukukunda, 2013 yılında çıkarılan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na kadar temel belge olma özelliğini korumuştur. Kuruluşundan beri asıl olarak Avrupa dışından gelen kişilerin kendisine sığınması ile karşılaşan Türkiye'nin, bu kişilere ilişkin kendine has mülteci hukuku uygulamalarının son örneği de son yıllarda Suriye'den gelenlere sağlanan geçici koruma prosedürü ile yaşanmıştır. Çalışmada mülteci hukukunun gelişimi yanı sıra, Türkiye'nin iltica politikasını sosyal haklar açısından inceleyerek, Türkiye'nin kendisine sığınan kişilere ilişkin bakış açısını somut şekilde göstermek hedeflenmiştir. Nitekim insan haklarının uluslararası düzeyde korunması fikrine paralel olarak insan hakları arasında sayılmaya başlayan, uluslararası belgelerde de herkes ifadesiyle yer alan sosyal haklardan en yaşamsal görülen barınma, sağlık, çalışma ve eğitim haklarının mültecilere hangi düzeyde sağlandığı da bir devletin uluslararası korumaya bahşettiği önem düzeyini göstermeye de muktedir bir anahtardır.