İndirim marketleri çalışma koşullarının esnekleşme, güvencesizleşme ve prekarya kavramları çerçevesinde değerlendirilmesi: mersin örneği

Abstract

Bu araştırma; hizmet sektörünün giderek genişlemesi ve indirim marketlerinin sayısının giderek artmasıyla birlikte 200.000 civarı çalışanı istihdam eden A-101, BİM ve ŞOK indirim marketlerindeki çalışma koşullarının neler olduğunu, neoliberalizmin hizmet sektöründeki ve bu marketlerdeki çalışma koşullarına ne gibi etkilerinin olduğunu ve esnekleşme, güvencesizleşme ve prekaryalaşma ögelerinin bahsi geçen indirim marketlerindeki çalışma koşullarını nasıl etkilediğini göstermeyi, betimlemeyi ve bu deneyimleri eleştirel sosyolojik perspektifle, esnekleşme, güvencesizleşme ve prekarya kavramlarını merkeze alan bir teorik arka plan çerçevesinde yorumlamayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel bir çalışma olarak durum çalışması deseni ile yürütülmüştür. Bu amaca yönelik olarak, olasılığa dayalı olmayan örneklem seçim tekniklerinden olan amaçsal örneklem ve kartopu örneklem seçim tekniği kullanılarak Mersin'deki indirim marketlerinde çalışan 28 katılımcı ile yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bulguları, esnek çalışmanın indirim marketlerinde çalışanların çalışma koşulları açısından olumlu sonuçlar sağlamadığını, çalışma yaşamları üzerinde kontrol sahibi olmak bir tarafa ücret artışına yansımayan çalışma sürelerinin artışına yol açarak iş-yaşam dengelerini olumsuz etkilediğini, zorunlu karşılıksız fazla mesaiye, mobbing ve istifaya zorlamaya, sendikal hakların engellenmesine, satış baskısına, yetersiz İSG uygulamalarına ve refahtan çok emeklerinin daha fazla sömürülmesine ve tüm bunların sonucunda da güvencesiz çalışmaya ve prekaryalaşmaya yol açtığını göstermektedir.