Karşılaştırmalı Yunan Pers sanatı

Abstract

Büyük Kyros'un MÖ 546 yılında Lydia'yı işgali ve başkent Sardeis'i ele geçrimesi ile başlayan Anadolu'daki Pers egemenliği Makedonyalı Büyük İskender'in Pers kralı III. Dareios'u MÖ 333'te İssos Savaşı'nda yenilgiye uğratması ile yaklaşık iki yüz yıl sürmüş ve bu dönem Anadolu'da "Pers Dönemi" ya da "Akhaemenid Dönemi" olarak adlandırılmıştır. Çalışmanın başlığı olan Karşılaştırmalı Yunan ve Pers Sanatının esas konusu bu dönemleri kapsayan ve birbirleri ile etkileşim içerisinde olan bu iki büyük kültür ve uygarlığın üretmiş olduğu maddi kültür ve dolayısı ile sanatsal çıktılarını değerlendirerek bir karşılaştırma yapmaktır. Bu çalışmada Yunan sanatı, Anadolu sanatı ve Pers sanatı mümkün olduğunca ait oldukları coğrafya içerisindeki Anıtsal alanlardaki mimari yapılar, heykeltıraşlık eserleri ve küçük buluntular değerlendirilerek bir sonuca varılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ulaştığı en önemli sonuçlardan bir tanesi özellikle Yunan karasında Akropolis üzerinde Parthenon tapınağı friz kabartmaları ile Persepolis Apadana kabartmalarının fonksiyonel olarak bir imparatorluk imgesini temsil etmeleridir. Bu durumda Parthenon kabartmalarının kompozisyon olarak Apadana kabartmalarını örnek almış olması muhtemeldir. Anadolu'da ise Pers egemenliği ile birlikte görülen yeni imparatorluk sanatı özellikle Yunan algısında sanatçıların bakış açılarını değiştirmiş ve bu Attika vazo resimlerine Yunanlıların gözünde Pers ikonografilerini yansıtmaları ile yeni bir boyut kazanmıştır. Pers İmparatorluk sanatının Anadolu coğrafyasına yansıması ise Pers satrap ve üst yöneticileri aracılığı ile olmuştur. Yerel Anadolu sanatına Pers sanat unsurlarının eklenmesi Anadolu-Pers, Yunan sanat unsurlarının eklenmesi ise Greko-Pers sanatı olarak değerlendirilmektedir.