Eskişehir'in Mahmudiye ilçesi'ndeki döner eksenli bindirme tavanlı camiler ve döner eksenli bindirme tavan geleneği

Abstract

Bu çalışmanın konusunu, daha önce üzerinde çalışılmamış Eskişehir'in Mahmudiye ilçesi'nde bulunan beş camideki döner eksenli ahşap malzemeli bindirme tavan uygulamaları teşkil etmektedir. Belgelenen bu camilerin en erkeni 1834, diğerleri 1932, 1940, 1950 ve 1952 tarihlerinde inşa edilmişlerdir. Bindirmeli örtülerin belli bir biçimini oluşturan bu tavan türünün, değişik terimlerle ifade edilmesi bir takım karışıklıklara ve yanlış anlamalara sebep olmaktadır. Bu nedenle çalışmamızda C. Parla tarafından öne sürülen, diğer terimlere oranla bu tavanları daha iyi anlattığını düşündüğümüz "döner eksenli bindirme tavan" terimi kullanılmıştır. Tez kapsamında, incelenen tavan türünün, bindirme katlarının alabildiği değişik geometrik biçimler incelenerek Anadolu'daki tümülüslerde yer alan mezar hücrelerini örten en erken tarihli kargir örneklere dikkat çekilmiştir. Ayrıca, bu tavan türünün ahşap malzemeden yapılmış örneklerinden konut, saray, tapınak, cami ve çeşitli inanç gruplarına ait ibadethanelerde yer alanlarının uygulamadaki benzerlikleri ile etkileşimleri incelenmiş, örttükleri yapıların işlevlerine göre değişen anlamlar içerip içermedikleri üzerinde durulmuş ve hemen her yapıda aynı simge diliyle ku1lanıldıkları tespit edilmiştir. Öte yandan, Türk Mimarisi örnekleri içinde, çoğunluğu küçük ölçekli, pek azı büyük organizasyonlu camilerde prestij belirleyerek kullanıldığı belirlenen döner eksenli bindirme tavanların gökyüzü simgesi olarak algılanmaları, daha ucuz ucuz malzemeyle inşa edilebilen kubbe alternatifi olarak görüldüklerini de teyit etmiştir. Tezin konusunu oluşturan beş cami ile tavanları, inşa tekniği olarak Anadolu'nun diğer bölgelerindeki eski ve yeni tarihli uygulamalarla benzerlik özellikler göstermektedir. Bu tespit, kökü çok eskilere dayanan bir örtü tekniğinin günümüzde de devam ettiğini göstermesi açısından önemlidir.