Çevrimiçi davranışsal reklamlar aracılığıyla yaratılan tüketim fantazmagorisinde sıradanlaşan veri gözetimi

Abstract

Dijitalleşme ve dijital dönüşüm süreçlerinin toplum ve gündelik yaşam düzlemlerinde meydana getirdiği köklü değişim ve dönüşüm, gözetim mefhumuna da sirayet etmiş, özellikle panoptikon merkezli gözetim anlatılarının geçerliliği sorgulanmaya başlamıştır. Bu bağlamda bedenden ziyade verinin gözetime konu olduğu dijital teknoloji toplumunun halet-i ruhiyesini gözler önüne sermek amacıyla ortaya koyulan post-panoptikon, güncel gözetim tartışmalarına yön veren başat bir kavram haline gelmiştir. Ekonomik bir hammadde olarak verinin artan değeriyle birlikte çevrimiçi davranışsal reklamcılık modeline dayalı gözetim kapitalizmi mantığı çerçevesinde gerçekleştirilmeye başlanan dijital gözetimin bu yeni şekli, tüketim eksenli post-panoptik gözetime karşılık gelmektedir. Tüm bunların ışığında bu tez çalışmasının çıkış noktalarından ilki, gözetim kapitalisti platformların salt ticari saiklerle dikkati manipüle ederek topladıkları kişisel ve davranışsal verileri, zaafları tetikleyerek anlık/hedonik satın alma davranışı yaratabilecek çevrimiçi davranışsal reklamlar sunmak için kullandıkları ve bu durumun gözetimi kanıksamış, rasyonel düşünme, özgür karar alma ve mahremiyet hakkı elinden alınmış pasif tüketiciler topluluğu yaratma amacına hizmet ettiği şeklindedir. İkinci çıkış noktasıysa mahremiyete ve veri güvenliğine yönelik mevcut endişelerine rağmen bireylerin dijital veri gözetiminin işleyişi, aktörleri ve perde arkası hakkında yeterince bilgi sahibi olmadıkları, öğrenme ve keşfetme konusunda da son derece pasif kaldıklarıdır. Dolayısıyla bu tez çalışması, dikkatleri sömürülen ve verileri gözetim kapitalisti şirketlerin elinde bir hammadde gibi işlenen, karar ve seçimleri yönlendirilen, özgür iradeleri ve mahremiyetleri tehdit altında olan bireylerin tüm bunlara rağmen gözetimi sıradanlaştırma eğilimlerini, çevrimiçi davranışsal reklamlar özelinde tüketim kültürü ve dikkat ekonomisi kavramları üzerinden okumayı ve tartışmayı amaçlamaktadır.