Tanzimat ve Servet-i Fünun Türk romanında iyicil ve kötücül kadın imgesi

Abstract

İyilik ve kötülük, kadın ve erkek gibi birbiriyle zıtlık ilişkisi içinde fakat birbirini tamamlayarak evrenin bütünselliğine hizmet eden derinlikli kavramlardır. İnsanlık tarihi boyunca üzerinde tartışma yürütülen bu kavramlar, özellikle felsefe ve teolojinin temel ilgi alanlarından biri olan kötülük problemi kapsamında ele alınır. Ancak Aydınlanma Çağı sonrası, pozitivist epistemoloji ile değişen değerler sistemi içinde bu kavramların farklı yorumlanmaya başladığı görülür. Mitolojik, teolojik ve edebî anlatılarla somutlanan; ataerkil bir toplumsal ve tarihsel çerçeve içinde içi doldurularak kullanılan bu kavramlara yönelik eril tanımların, bilgi ve kültür yönetimi ile nesilden nesile, kültürden kültüre aktarıldığı düşünülmektedir.Sosyolojik ve kültürel anlamda Osmanlı modernleşmesinin nabzının tutulduğu Tanzimat ve Servet-i Fünun Dönemlerinde Osmanlı-Türk aydınının ürettiği roman türüne ait ilk örneklerin, dönemin toplumsal dinamiklerindeki değişime ışık tutacağı düşünülmüştür. İncelenecek romanlar üzerinden, anaflaktik bir şok etkisi yarattığı iddia edilen modern epistemolojinin meydana getirdiği düşünsel kırılmayı, dönem aydınının iyi ve kötü algılarındaki perspektif değişimlerini ve özel olarak bu değişimlerin kadına yansıyan boyutunu tespit etmek mümkün görülmüştür. Dolayısıyla bu çalışmada, dönem romanlarındaki iyicil ve kötücül kadın imgelerinin hangi kriterler çerçevesinde iyicil veya kötücül olarak nitelendirildiği araştırılmış; bu kriterlerin oluşmasında ataerkil ideolojinin panoptik bir etkisinin olup olmadığı sorusuna yanıt aranmıştır.