Türk sinemasında 1983-1991 yıllarında çekilen filmlerde yeni orta sınıf habitusu

Abstract

Türk sinemasının özel bir dönemi olarak nitelendirilebilecek 1983-1991 yılları arasındaki "Bunalım Sineması", 12 Eylül ihtilalinden soma Türkiye'deki apolitik ve kırılgan atmosferin bir ürünüdür. Dünya kapitalizmindeki neo-liberal dönüşümden etkilenen ve 12 Eylül darbesiyle bu yapıya hızla eklemlenen Türkiye, tüketim toplumu olma yolunda ilk adımını yine bu yıllarda atmıştır. Bu dönüşüm, yeni sektörlerin ortaya çıkmasına neden olduğu gibi "yeni kültür aracıları" diye de ifade edilen yeni orta sınıfın ortaya çıkmasına olanak vermiştir. Kendini diğer sınıflardan ayırma mekanizması olarak kullandığı göstergeler, tüketim toplumunun statü göstergeleri ve yaşam tarzı kalıpları ile birebir uyuştuğu için, habituslarını belirlemek yeni orta sınıfın analizi için atılan ilk adım olmuştur. Yeni orta sınıfın dünya ve Türkiye bağlamındaki görüngüleri ele alınarak, bu sınıfın habitus haritası çıkarılmıştır. Haritayı şematize etmek için belli temalar oluşturulmuştur. Genel olarak yeni orta sınıfın özgül yaşam tarzını belirleyen bu temalar, göstergelerde aranmış ve filmlerdeki göstergelere göre veriler oluşturulmuştur. Bu veriler ise, yine sınıf, statü, habitus ve yaşam tarzı kavramları bağlamında niteliksel olarak yorumlanmıştır.Eleştirel kuramlarla temellendirilecek olan ekonomik ve kültürel değişimi ele alan çalışma, tüketim toplumunun ortaya çıkardığı insan tipini tanımlamak adına derinlemesine bir çalışma olmayı amaçlamaktadır. Tüketim toplumunda sadece emeğin sömürülmesi değil, kültürün, insani değerlerin sömürülmesi ve küreselleşme sonucunda ortaya çıkan karakterlerin standartlaşması gibi olumsuz etkileri de olan bu toplum biçimi, birçok disiplin tarafından ele alındığı takdirde bütünlüklü bir şekilde anlaşılmış olacaktır. Bu noktada yedinci sanat sinema ürünlerinin toplumsal yönleriyle ele alınarak tüketim toplumunun mikro ve makro ölçekte sonuçlarının bulunmasında bir araç olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.