İlkel mimarlık kavrayışının Martin Heidegger'in techne

Abstract

İlkel düzenlerin gelişmeye açık yapma biçimleri ve mekânsal kurgularından edinilen bilgiler, güncel tasarım yaklaşımlarına yansıyabilecek ilk akılları ve yöntemleri içermektedir. Heidegger'in bir varlığa getirme yöntemi olarak tanımladığı 'techne' kavramı ile ele alınan ilkel düzenler, çevresel ve kültürel etkilerle farklılaşan, tek defaya özgü bir kavrayış olarak değerlendirilme potansiyeline sahiptir. Fakat günümüzde yaşanan toplumsal değişimler ve teknoloji alanındaki gelişmelerle birlikte mimari yapı, techne ile üretilen ilkel düzenlerdeki tasarlama ve yapmanın özüne dair kavrayışları kaybetmeye başlamaktadır. Özellikle kartezyen düşünce temelli modernleşme hareketleri, sanayi devrimi ve üretimde endüstrileşme ile birlikte sistematik işleyişlerin mimarlık pratiğine dâhil olması, bu etkiyi yoğunlaştırmaktadır. Bu da, yapmanın doğasında kendiliğinden kayıtlı olanların, teknolojik yöntemler kullanılarak ve sistematikleştirilerek yeniden keşfedilmeye çalışılmasına yol açmaktadır. Böylece güncel yaklaşımların üretim biçimi olarak 'teknoloji', 'techne' özünden uzaklaşarak yerden, kültürden, deneyimlerden ayrışmış bir mimarlığın ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Teknolojinin, yapım yöntemlerinde ve mekânsal içeriklerde yeni imkân ve deneyimlere yol açsa da mimarlıktaki etkinliğinin yüzeysel düzeye indirgenerek kullanımı, çalışmada yine Heidegger'in 'teknoloji' kavramına eleştirileri üzerinden tartışılmaktadır. Bu kapsamda ilkel mimari düzenlerin kullandığı bilgi, yöntem ve deneyimlere ait kavrayışların yeni teknolojiler aracılığıyla günümüz yapı ve yerleşimlerine aktarılmasının mümkün olup olmadığı ve bu aktarımın hangi bilgiler için ne ölçüde olacağı gibi sorular çalışılan konunun bağlamını oluşturmaktadır.