Muş ili ve çevresinde yetişen bazı verbascum L. (scrophularıaceae) türleri üzerinde farmasötik botanik araştırmalar

Abstract

Bu çalışmada, Muş ili ve çevresinde yetişen Verbascum cinsine ait 4'ü endemik olmak üzere (V. macrosepalum Boiss. et Kotschy ex Murb., V. calvum Boiss. et Kotschy, V. insulare Boiss. et Heldr., V.vanense Hub. ve Mor.) ve 1 endemik olmayan (V. cheiranthifolium Boiss. var. cheiranthifolium Boiss.) toplam 5 türün farmasötik botanik özellikleri ve biyolojik aktiviteleri araştırılmıştır. İncelenen türlerin morfolojik karakterleri Türkiye Flora'sı ile karşılaştırılmış, ayrıntılı olarak deskripsiyonları verilerek, çizim ve fotoğraflarla desteklenmiştir. Kök, gövde ve yapraktan enine ve yüzeysel kesitler alınarak anatomik yapıları incelenmiştir. Bu türlerin toprak üstü ve kök kısımlarının etanol ile ekstreleri hazırlanmıştır. Hazırlanan ekstrelerin Folin-Ciocaltaeu yöntemi ile gallik asit eşdeğeri cinsinden toplam fenol miktarları, DPPH' ve ABTS'+ yöntemleri ile antioksidan aktiviteleri belirlenmiş ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Toplam fenol miktarı ve ABTS'+ sonuçlarına göre en yüksek değerleri (sırasıyla 158.03 ± 6.55 mgGAE/gekstre ve 182.59 ± 5.17 mMTE/gekstre) V. vanense kök ekstresinde saptanmıştır. DPPH' sonuçlarına göre en yüksek değerin V. calvum toprak üstü kısım ekstresine (IC50 485.66 ± 8.46 µg/mL) ait olduğu görülmüştür. Ekstrelerin minimum bakterisidal konsantrasyon ve mikrobroth dilüsyon yöntemi ile 10 patojen mikroorganizmaya karşı antibakteriyel ve antifungal etkileri araştırılmış ve ekstrelerin etkili olduğu tespit edilmiştir. Ekstrelerin SKOV-3 hücreleri üzerindeki sitotoksik etkileri MTT yöntemi kullanılarak tespit edilmiştir. V. vanense'nin kök ekstresinin neredeyse tüm konsantrantrasyonlarının etkili olduğu belirlenmiştir. Formülasyon deneylerinde kitosan biyopolimeri kullanılmış ve yapılan testlerde pH değeri cilt ile uyumlu olarak bulunmuş ve tüm ekstreler kararlılık göstermiştir. Formülasyon için en iyi saklanma koşulu 4 °C olarak tespit edilmiş ve optimum reolojik değerler belirlenmiştir.