Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar ve tipik gelişim gösteren çocukların karşılıklı konuşma sırasında sergiledikleri ortak dikkat davranışları

Abstract

Bu araştırmada otizmli ve tipik gelişim gösteren bireylerin kars¸ılıklı konus¸ma sırasında sergiledikleri ortak dikkat davranıs¸ları ve bu davranıs¸ların yas¸, zekâ puanı, dil puanı ve otizmden etkilenme düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırma betimsel ve bağıntısal bir araştırmadır. Araştırmaya 4-18 yaş arasında otizm spektrum bozukluğu olan 50 ve tipik gelişim gösteren 50 olmak üzere toplam 100 birey katılmıştır. Tüm katılımcılarla ortamda bir nesne yokken ve varken iki farklı karşılıklı konuşma oturumu düzenlenmiştir. Araştırmanın verileri giyilebilir göz izleme sistemiyle toplanmıştır. Araştırmada nicel veri toplama ve analiz yöntemleri kullanılmıştır. Karşılıklı konuşma sırasında otizmli çocukların çalışmada incelenen ortak dikkat davranışları olan göz kontağı kurma, bakış kaydırma ve bağlam dâhilinde konuşma davranışlarını tipik gelişim gösteren akranlarına kıyasla daha az sergilediklerini göstermektedir. Araştırmada otizmli çocukların ortamda bir nesne varken partnerle kurulan göz kontağı süresi ile yaş arasında pozitif yönlü, toplam bakış kaydırma sayısı ile otizmden etkilenme düzeyi arasında negatif yönlü ilişki görülmüştür. Tipik gelişim gösteren çocukların ortamda bir nesne varken göz kontağı sayısı ile yaş, toplam dil puanı ve alıcı dil puanı arasında, toplam bakış kaydırma sayısı ile yaş ve alıcı dil puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki gözlenmiştir. Bulgular uygulamacı ve araştırmacılara karşılıklı konuşma sırasında sergilenen ortak dikkat davranışlarının otizmli bireylere öğretimine ilişkin ölçülebilir ve gözlenebilir hedef davranış tanımı yapma ve başarı ölçütü belirleme için rehberlik edebilmek amacıyla tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.