Çağdaş seramik sanatında toplumsal ideolojik yaklaşımlar

Abstract

İnsanlığın varlığından bu yana, ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal yapılardan etkilenerek günümüze kadar gelen toplum, ideoloji ve sanat, yaşadığı etkileşimin sonucu olarak gelişim, değişim ve dönüşüm süreçleri yaşamıştır. Yaşamlarını sürdürmek ve temel çıkarlarını gerçekleştirmek için iş birliği yapan insanların oluşturduğu toplum, zaman içerisinde sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel olarak değişim ve gelişim göstermiştir. Tarih öncesi dönemlerde avcı-toplayıcı olarak hayatını sürdüren insan toplulukları, hayvanları evcilleştirerek yerleşik hayata ve dolayısı ile tarım toplumuna geçmiştir. Bu dönemde yaşanan gelişmeler tarım toplumunu bir adım daha öteye taşıyarak sanayi toplumuna taşımıştır. Terim olarak ilk defa Fransız Devriminde kullanılan ideoloji kavramı, zaman içerisinde pek çok tanımlama ve kullanıma maruz kalmıştır. Her dönemde kendi yaklaşımı-ideolojisi için farklı anlam ve işlev yüklenen ideoloji kavramı genel olarak, "Ana ideolojiler, Modern-Geleneksel ideolojiler ve Gevşek-Sert ideolojiler" olmak üzere üç grupta toplanmıştır. Toplumun her alanına nüfuz etmiş olan ideoloji kavramı bilim, felsefe, din, medya ve sanat ile iç içe girmiştir. Öyle ki; Sanayi Devrimi ile gelişen teknoloji ve bilim, toplumlar tarafından kendi egemen ideolojileri doğrultusunda kullanılmıştır. Almanya'da Hitlerin saf Alman ırkı yaratmak için yaptığı bilimsel çalışmalar konunun en önemli göstergeleri arasında yer almaktadır. Metafiziği kendisine konu olarak alan Marks, sadece bilimi değil aynı zamanda felsefe ve dini de ideolojinin alanı olarak görmektedir. Felsefe doğası gereği birçok alan ile ilişki içerisinde yer almıştır. Bu etkileşim din, hukuk, eğitim ve siyaset gibi birçok alanda kendisine yer bulmuştur. Din ile ideoloji ilişkisi ilk olarak Orta Çağda ortaya çıkmıştır. Dönemin egemen iktidarları ve dini grupları Hristiyanlığı yaymak için sanatı kullanmışlardır. 20. yy da ise Almanya, İtalya ve Sovyetler Birliği gibi ülkelerin sanat yoluyla dini, egemen iktidarın bir propaganda ve kontrol aracı olarak kullandığı bilinmektedir. Toplumsal yapıyı oluşturan insan, sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal olarak tarih boyunca sanat ile ilişki içerisinde olmuştur. İçerisinde bulunduğu ilişkinin gereği olarak sanat, toplumların siyasal, sosyal, kültürel ve ekonomik değişimlerine tanıklık etmiş ve toplumla birlikte değişim geçirmiştir. Bu ilişki müzikten, edebiyata, tiyatrodan sinemaya, danstan baleye, heykelden mimariye, resimden grafiğe kadar birçok alanda farklı yansımalar şeklinde ortaya çıkmıştır. Kimi zaman egemen iktidarların ideolojilerine, kimi zaman muhalif grupların ideolojilerine, kimin zamansa bireysel ideolojilerin aracı konumuna indirgenmiştir. Fakat Geleneksel ve Endüstriyel Seramik sanatında daha çok egemen iktidarların kontrolü altında gerçekleştirilen çalışmalar, özellikle 20. y.y.ın yarısından itibaren "Çağdaş Seramik Sanatı" olarak adlandırılan dönemde sanatçılar bireysel ideolojilerini eserlerine yansıtmaya başlamıştır. Eserlerine ideolojilerini yansıtan ulusal ve uluslararası sanatçıların ikişer eseri üzerinden kullandığı dil, anlatım biçimi ve ideolojik yaklaşımları çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu araştırmada, toplumsal ideolojinin çağdaş seramik sanatı üzerindeki etkileri incelenerek, tez araştırmacısı tarafından toplumsal ideolojik anlayışta seramik çalışmalar üretilmiştir.