Borsa İstanbul'da finansal kabarcıkların tespit edilmesi ve kabarcıkların finansal krizlerle ilişkisi

Abstract

Bu çalışmanın amacı Türkiye Sermaye piyasalarında finansal kabarcıkların tespit edilmesi ve finansal kabarcıkların krizlerle ilişkisinin sınanması suretiyle krizlere farklı bir perspektiften bakmaktır. Varlıkların fiyatlarının temel değerden sapması olarak tanımlanan kabarcıkların tespitinde sağ kuyruklu birim kök testlerinden yararlanılmıştır. Borsa İstanbul 100, Borsa İstanbul Mali, Borsa İstanbul Sınai ve Borsa İstanbul Hizmet endeksi getiri serileri Türkiye Sermaye piyasalarının temsili olarak ele alınmış ve bu endekslere ait inceleme dönemi endeks işlem hacmindeki artış göz önüne alınarak 1997-2018 dönemi olarak belirlenmiştir. İncelenen dönem içerisinde endekslere ait getiri serilerinde kabarcık bulgusuna rastlanmıştır. Çalışmanın ikinci adımı; tespit edilen kabarcıkların finansal krizlerle ilişkisinin incelenmesidir. Finansal kriz göstergesi olarak belirlenen makroekonomik değişkenler; gayrisafi yurtiçi hasıla, dış ticaret açığı, toplam dış borç, reel döviz kuru, bütçe açığı, kredi/gayri safi yurtiçi hasıla, faiz oranı, yurtiçi kredi hacmi, para arzı ve enflasyondur. Makroekonomik değişkenlerle kabarcıklar arasındaki ilişki asimetrik nedensellik testi vasıtasıyla sınanmıştır. Değişkenlere ait pozitif ve negatif şokları dikkate alarak nedensellik sınayan Hatemi-J testi sonuçlarına göre faiz oranlarındaki düşüş, para arzı ve kredi hacmindeki artış kabarcığı pozitif yönde beslemektedir. Kabarcıkların çöküş evresi ise bütçe açığı, dış borç, döviz kurunda artışa neden olurken büyümeyi olumsuz yönde etkilemektedir.