Yönetişim-risk-uygunluk yaklaşımı ve iç denetim fonksiyonu ilişkisi: İç denetim sorumluluklarının yru yaklaşımına etkisi üzerine yapısal eşitlik modeli araştırması

Abstract

İç denetim, modern dünyada bir meslek olarak kabul görmeye başladığı ilk yıllardan bu yana, faaliyetlerinin kapsamını iş dünyasının ihtiyaçlarına göre belirli aralıklarla güncellemiştir. Yönetişim, risk yönetimi ve uygunluk iç denetim mesleğinin odak noktasında yer alan faaliyetlerdir. İşletmenin başarısını doğrudan etkileyen bu üç kavramın birlikte ele alınması fikri, Yönetişim-Risk-Uygunluk (YRU) kısaltmasıyla ifade edilir. Bu kısaltma, bu üç alanın birbiriyle bağlantılı olarak, bütüncül bir bakış açısıyla ele alınması gerektiğini savunan teknoloji tabanlı bir yaklaşıma evrilmiştir. İşletme yönetimlerinin en büyük destekçisi ve stratejik akıl ortağına dönüşen iç denetim fonksiyonu, yeni yaklaşımların benimsenmesi için güvence ve danışmanlık hizmetlerinin ötesinde, gerektiğinde mesleğin gerektirdiği sınırları aşmadan katılımcı rolünü üstlenmelidir. Çalışmamızda iç denetim ve YRU yaklaşımı teorik olarak ele alınmış ve kavramsal çerçeve değerlendirilmiştir. Çalışmamızın amacı, iç denetim fonksiyonunun sorumlulukları ile YRU yaklaşımı arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Araştırma kapsamında literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda madde havuzu değerlendirme çalışmasıyla elde edilen veri toplama aracına, TİDE üyesi 247 iç denetçiden yanıt alınmıştır. Araştırma modelinin test edilmesi amacıyla iç denetçilerden elde edilen veriler Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modeli ile analiz edilmiştir. Çalışmanın amaçları doğrultusunda, iç denetimin sorumluluklarına yönelik iç denetçilerin görüşleri, KGK yetki belgesine sahip 96 bağımsız denetçi ve şirketlerinin hisseleri Borsa İstanbul'da işlem gören 72 işletme yöneticisinden oluşturulan örneklem grubunun görüşleriyle karşılaştırılmıştır. Ayrıca görüşler arası farklılıklar, olması gereken durum ve uygulamadaki durum açısından da karşılaştırılmıştır. Örneklem grupları arasındaki farklılıklar bağımsız örneklemler t testiyle, olması gereken duruma ve uygulamadaki duruma yönelik görüşler arasındaki farklılıklar, eşleştirilmiş örneklemler t testiyle analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, YRU yaklaşımının faydaları ile iç denetimin risk, bilgi teknolojileri, yönetişim sorumlulukları arasında pozitif, üstlenilmemesi gereken risk sorumlulukları ile arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki keşfedilmiştir. İç denetimin sorumluluk sınırlarına uygun davranmasının, YRU yaklaşımının faydalarını artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca örneklem gruplarının görüşleri arasında ve olması gereken durum ile uygulamaya yönelik görüşler arasında dikkat çekici sonuçlara ulaşılmıştır.