Dış ticaret üzerinden alınan vergiler ve Türkiye uygulaması

Abstract

Ülkelerin en önemli gelir kaynaklarından olan vergilerin konulmasında etkili olan etmenler ülkelerin gelişmişlik düzeyine, kültür, siyasal ve ekonomik yapılarına göre farklılıklar göstermektedir. Bir ülkenin gelişmiş ülkeler arasında veya gelişmekte olan ülkeler arasında yer alması, onun izleyeceği vergi politikalarının birbirinden farklı olmasına neden olmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin ekonomik, kültürel ve siyasal yapısı dolaysız vergilerin etkin uygulanmasını engellemektedir. Gelir üzerinden alınan vergilerin tesbit ve tahsilindeki zorluklar, vergi idaresinin yeterli düzeye organize edilmemesi gibi nedenlerle, bu tür ülkelerin daha çok dolaylı vergilere önem vermesine neden olmaktadır. Oysa gelişmişlik düzeyi arttıkça, dolaysız vergilerin toplam vergi gelirleri içerisindeki payı artmaktadır. Ülkeler uluslararası ticareti kendi ekonomik kalkınmaları yönünde bir araç olarak kullanmak için tarife engelleri koymakta, kısıtlamalar getirmektedir. Ancak bu arada kalkınma için gerekli yatırım mallarının ithalinede devam edilmektedir. Ülkelerin dış ticaret üzerine vergi koymalarının dış ekonomi politikaları açısından amaçları bulunmaktadır. Devlet bütçesine gelir sağlamak, yerli üretimi korumak, ekonomiye müdahale ederek ödemeler dengesini sağlamak amacıyla kullanılan dış ticaret üzerinden alınan vergilerin önemi ekonomik bütünleşmelere gidildikçe azalmaktadır. Bunun en iyi örneğini teşkil eden Avrupa Birliği ekonomik bütünleşmeyi tamamlamıştır. Üye ülkeler aralarındaki gümrük duvarlarını kaldırarak ekonomik ve sosyal alanda genişleme amacındadır. İlk görünüşte cazip gelen bu birliktelik ülkelerin ekonomik ve kültürel farklılıklar nedeni ile farklı yapıda ülkelerin farklı vergilerinin uyumlaştırılmasında bazı problemlerle karşılaşılmaktadır. Ancak böyle bir birliğe girildiğinde, ülkelerin gelişmişlik düzeyi arttığında olduğu gibi, dış ticaret üzerinden alınan vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payı giderek azalmakta, önemini kaybetmektedir.