Yap-işlet-devret modeli ulaştırma altyapı yatırımları ve yatırımı genişletme kararının birleşik reel opsiyon yaklaşımı ile incelenmesi: Havalimanı yatırım projesi örneği

Abstract

Büyük bir hızla gelişen ulaştırma sektörü, özellikle havacılık sektöründeki gelişmeler ile bugün çok farklı noktalara taşınmıştır. Ancak havacılığın sağladığı büyük faydayı elde etmenin bedeli de pahalı olmuştur. Bu durum, devletlerin havacılık için yapacakları yatırımlar için farklı yollar bulmasını gerektirmiş ve Kamu-Özel Sektör İşbirlikleri (KÖİ) konsepti, büyük hacimli havacılık altyapı yatırımları için kullanışlı bir yöntem haline gelmiştir. Havalimanı inşaat ve işletimi önemli bir havacılık altyapı yatırımı olup, KÖİ'nin yoğun kullanıldığı projelerdir. Bir havalimanının maliyeti göz önüne alındığında, bu tip projelerin KÖİ anlaşmaları ile hayata geçirilmesi halinde anlaşma sürelerinin uzun olması kaçınılmazdır. Projeden elde edilecek olan gelirin büyük bölümünün trafik gelirlerine dayandığı düşünüldüğünde, imtiyaz sahibinin riskli bir yatırım yapmış olduğu görülmektedir. Bu zaman zarfında ülke veya dünya çapında yaşanabilecek olaylar insanların seyahat ihtiyaçlarını veya havacılığın maliyetini etkileyebilir. Bu sebeple, imtiyaz sahibi firmalar gelecekteki gelir beklentilerini iyi değerlendirmek durumundadır. Geleneksel değerleme yöntemleri gelecekte karşılaşılması muhtemel senaryoları ve bunlar karşısında yönetimin vereceği kararları hesaba katmazken; sonraları gelişen bir yöntem olan reel opsiyon (RO) değerlemesinin kullanılması yatırımcıya daha gerçekçi bir bakış sunabilmektedir. Çalışmanın konusu olan ve Türkiye'de inşa edilemesi planlanan havalimanı projesi de KÖİ kapsamında yürütülmektedir. İmtiyaz sahibi yatırımcılar, inşa edecekleri havalimanı üzerinde genişleme yatırımı olarak açılmasını planladıkarı uçuş okulu, paraşüt atlama merkezi ve misafirhane ile ilave gelir elde etmeyi amaçlamışlardır. Ancak proje inşaat başlamadan önce devlet tarafından iptal edilmiştir. Çalışmadaki amaç, projenin çok aşamalı büyüme stratejisi olarak değerlendirilerek, uçuş okulu, paraşüt atlama merkezi ve misafirhaneyi büyüme opsiyonu olarak kabul edip, bu opsiyonun en uygun yatırım döneminin birleşik reel opsiyon yöntemi ile bulunmasıdır.