Sürdürülebilir kalkınmaya yönelik bir sivil havacılık master plan önerisi

Abstract

Her u¨lke, gelecek için ekonomik kalkınmada ilerlemeyi hedeflemektedir ve bu doğrultuda planlamalar yapmaktadır. Ekonomik kalkınma planları ulusal her sektör ile olduğu gibi, uluslararası ölçeğe uzanan havacılık sektöru¨nu¨n gelişimiyle de paralel ve karşılıklı bir ilişki içindedir. Master planlar, u¨lkelerin kalkınma yolunda varolan ve potansiyel kaynaklarının en uygun şekilde yönetimini ve geliştirilmesini sağlayan araçlardır. Bu doğrultuda bir sivil havacılık master planlaması, sektöru¨n gelecekteki beklentilerine rehberlik etmek için yaratılır dolayısıyla bir master plan, başta havayolu taşımacılığı faaliyetleri olmak u¨zere tu¨m sivil havacılık faaliyetlerinin bu¨yu¨mesi ve geliştirilmesinde önem arz eder. Master planın su¨rdu¨ru¨lebilir, mantıklı ve maliyet etkin bir tasarım şeklinde olması gereklidir. Bir havayolu taşımacılığı sektöru¨ (veya sistemi); Havalimanları, Havayolu işletmeleri, Yer hizmeti şirketleri, Hava aracı bakım faaliyetleri ve Hava seyru¨sefer hizmetleri gibi kapsam olarak bu¨yu¨k ve çeşitli tesislerin toplamıdır. Aynı zamanda, bu sistemin diğer bileşenleri olarak şunlar sıralanabilir: Alt ve u¨st yapılar; Kural ve du¨zenlemeler, Kullanıcılar; Çalışanlar ve benzeri tu¨m paydaşlar. Bu kadar çok bileşene sahip olması nedeniyle, bir sivil havacılık master planı, uzun vadeli ve detaylı planlama gerektiren; gu¨ncel yönetim ve organizasyon tekniklerini içeren, politik ve siyasal kararlarla desteklenen çok disiplinli karmaşık, dinamik ve organik bir yapıdır. Gerçekleştirilmiş örneklerinde göru¨ldu¨ğu¨ u¨zere sivil havacılık master planlarının, ulusal kalkınma planları kapsamına dahil edilmesi, Birleşmiş Milletler Su¨rdu¨ru¨lebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşılmasında önemli katkılar sağlamaktadır. Bu nedenle su¨rekli geliştirilen söz konusu master planlar doğrudan ulusal ekonomik kalkınmaya katkı verirken, dolaylı şekilde de BM su¨rdu¨ru¨lebilir kalkınma hedefleriyle uyum sağlamaktadır. Kısacası, sivil havacılık master planları su¨rdu¨ru¨lebilir kalkınmaya hizmet etmektedir. Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu (International Civil Aviation Organization- ICAO)'nun ideal bir sivil havacılık master planı modeli için önerdiği temel beş stratejik hedefin (Emniyet, Kapasite ve verimlilik, Gu¨venlik, Ekonomik gelişmişlik ve Çevre), -toplamda on yedi tane olan- su¨rdu¨ru¨lebilir kalkınma hedeflerinden on beşi ile uyumlu olması bunun bir ispatıdır (Tablo 2.6'da özet olarak gösterildiği gibi). Ulusal kalkınmada su¨rdu¨ru¨lebilirliği gözeten bir u¨lke aynı zamanda havacılık alanında başarıyı arıyorsa, doğaldır ki, bu iki hedef birbirleri ile uyumlu olmak zorundadır. Yerelden başlayarak ku¨resel çapta su¨rdu¨ru¨lebilir nitelikteki kalkınmayı hedefleyen böylesi bir planlama vizyonu gerek ulusal kalkınma planın gerekse master planın etkinliğini ve verimliliğini arttırırken, söz konusu planların başarılarını da destekleyecektir. Bu çalışmada Tu¨rkiye'nin su¨rdu¨ru¨lebilir kalkınma hedeflerine yönelik bir sivil havacılık master planı önerilmektedir. Yukarıdaki perspektifle çalışmanın kavramsal çerçevesi şu şekilde oluşturulmuştur: Kalkınma ve Su¨rdu¨ru¨lebilir Kalkınma ayrımı, bu doğrultudaki stratejiler ve hedefler, Tu¨rkiye'nin ulusal ulaştırma ana plan ve politikası, Tu¨rkiye'nin ulusal havacılık politikası değerlendirilmiştir. Daha ayrıntıda, Tu¨rkiye'nin kalkınmasında havacılık sektöru¨nu¨n önemi, etkileri ve gelişimine yer verilmiştir. Bu bölu¨mde Master Plan Genel Yaklaşımı kapsamında genel değerlendirmeler yapılmıştır. Kavramsal çerçeveye, ICAO tarafından belirlenen sivil havacılık faaliyetleri dahil edilmiştir. Sivil havacılık alanında ku¨resel çapta söz sahibi niteliğinde olan bu kurum, alanın faaliyetlerini du¨zenlemektedir ve uluslararası teknik standartları belirlemektedir. Söz konusu faaliyetler şunlardır: Genel havacılık faaliyetleri; Ticari havayolu taşımacılığı, Havalimanı hizmetleri; Hava aracı bakım ve onarım hizmetleri; Sivil havacılık u¨retimi; Hava seyru¨sefer hizmetleri; Havacılık eğitimi; Havacılık otoritelerinin du¨zenlemeleri ve diğer faaliyetlerdir. Çalışmanın yöntemini belirleyen araştırma tasarımında nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır ve elde edilen veriler tu¨mevarımcı bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Tu¨rk sivil havacılık master planının stratejik hedeflerinin ve başarı kriterlerinin belirlenmesi amacıyla, yarı yapılandırılmış göru¨şmeler yapılmıştır. Göru¨şmeler sonucunda yaratılan nitel veri setleri NVivo12 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuçlar ışığında, tema, kategori ve alt kategoriler oluşturulmuştur. Böylece, ICAO'nun önerdiği evrensel hedefler doğrultusunda su¨rdu¨ru¨lebilir kalkınmaya yönelik Tu¨rkiye özelinde bir sivil havacılık master planı önerilerek, bu planının stratejik hedefleri ve başarı kriterleri belirlenmiştir.