Türkiye'nin bölgesel güvenlik çevresi: Uluslararası ilişkilerde "Çevre hedefleri" açısından bir inceleme

Abstract

Bu tez, bir devletin yer aldığı ve politik eylemde bulunduğu çevrenin istikrarlı olmasına neden yardım ettiği sorusuna odaklanmıştır. Devletlerin dış politika eylemlerinin hedefleri temelde egemenlik hedefleri ve çevre hedefleri olarak iki kategoriye ayrılabilir. Egemenlik hedefleri, bir devletin ulaşmak ve korumak istediği birincil hedeflerdir. Çevre hedefleri ise bir devletin kendi çevresine yönelik hedefleridir. Çevre hedefleri, egemenlik hedeflerine ulaşmak için bir araç işlevi görebilir. Bunun yanı sıra çevre hedefleri bir devletin kendi çevresini istikrarlı hale getirme çabasını da yansıtır. Çevre hedefleri kavramının bu iki yönü bu sorunsalı açıklayacak kavram olarak seçilmesinin nedenidir. Çünkü bir devlet realist bir saikle egemenlik hedeflerini korumak için çevre hedeflerini geliştirmeye yönelebildiği gibi liberal bir saikle politik eylemde bulunduğu çevrede uyum, istikrar ve refah tesis etmeye de yönelebilir. Ayrıca bir devletin sahip olduğu kimlik, kültür, rol de bir devletin eylemlerinin arkasındaki motivasyonu anlama noktasında göz ardı edilemeyeceğinden, sosyal inşacı faktörler de politik eylemlerin gerekçelerini oluşturabilir. Bu tezde çevre hedefleri kavramını teorik bir zemin üzerine inşa eden bir tipoloji ortaya konulmuştur. Bu tipoloji üzerinden Türk dış politikası üç ana dönemde incelenmiş ve bu dönemdeki çevre hedefleri koruma ve geliştirme girişimleri değerlendirilmiştir. İlk iki dönemde çevre hedefleri genelde egemenlik hedefleri için bir araç niteliğindedir ve realist saikler tarafından yönlendirilmiştir. Üçüncü dönem olan Soğuk Savaş sonrası dönemde ise çevre hedeflerin biçimlendirilmesinde liberal saikler etkilidir.