Türkiye ekonomisinde cari işlemler açığının temel belirleyicileri: 2001 krizi sonrası dönemin analizi

Abstract

Cari işlemler açığı Türkiye ekonomisinde özellikle 2001 finansal krizi sonrası dönem için önemli bir sorundur. Bu dönemde ekonomik büyüme cari açık verilmesi yoluyla gerçekleşmiştir. Dönem içerisinde cari açık ağırlıklı kısa vadeli yabancı sermaye yatırımları ile finanse edilmiştir. Finansman yapısı itibariyle cari açık ekonominin istikrarı açısından önemli kırılganlıklara neden olmaktadır. Bu çalışmada Türkiye ekonomisinde 2001 krizi sonrası dönem için cari işlemler açığının temel belirleyicileri araştırılmıştır. ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılarak tasarruf açığı, büyüme oranı, petrol fiyatları, reel efektif döviz kuru ve dış ticaret haddinin bağımlı değişken olan Türkiye'nin cari işlemler dengesi üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkileri test edilmiştir. Tahminler 2002-2017 dönem için üç aylık frekanstaki veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bulgularına göre, tasarruf açığı hem kısa hem de uzun dönemde cari açığın en önemli belirleyicisidir. Tasarruf açığının artması cari işlemler dengesini negatif etkilemektedir. Ekonomik büyüme ve reel efektif döviz kuru ile cari işlemler dengesi arasında uzun dönemli negatif yönlü bir ilişki tespit edilirken, kısa dönemde bu değişkenlerin etkili olmadığı gözlemlenmiştir. Petrol fiyatları cari işlemler dengesi üzerinde hem kısa hem de uzun dönemde negatif yönlü bir etkiye sahiptir. Dış ticaret haddinin ise cari işlemler dengesi üzerinde sadece kısa vadede pozitif yönlü bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.