Tarım sektörünün planlanmasında input-output modeli ve Türkiye örneği

Abstract

Bu çalışma, Türk tarım sektörünün üretim yapısının belirlenmesi ve nihai taleplere bağlı olarak 1988-1991 dönemi için sektörel üretimin planlanması ile tarım sektörünün üretim yapısındaki değişimlerin Input-Output (Girdi-Çıktı) Modeli yardımıyla analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Dört bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, Türk tarım sektöründe gözlenen teknolojik değişim ve ulaşılan verimlilik düzeyinin yıllar itibariyle gelişimi ele alınarak, tarım sektörünün ekonomiye katkıları çeşitli ölçülere göre belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise girdi-çıktı modelleri hakkındaki genel bilgilerin ve çalışmada kullanılan açık, statik girdi-çıktı modelinin teorik yapısı konuya uygun bir çerçeve içerisinde ele alınarak incelenmiştir. Modelin işletilebilmesi için gerekli olan Girdi-Çıktı Matrisinin (Tablosunun) ve çalışmada plan dönemi olarak ele alınan 1988-1991 dönemi nihai talep verilerinin elde ediliş biçimleri III. bölümün konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın son bölümü olan dördüncü bölümde, tarım sektörünün ekonomideki üretim sektörüyle ilişkileri önce girdiler sonra da çıktılar yönünden analiz edilerek, tarım sektörünün ekonomi içindeki yerinin ve buna bağlı olarak üretim yapısının belirlenmesine çalışılmıştır. Ayrıca bu bölümde, nihai talep unsurlarının ele alınan plan dönemindeki sektörel taleplerine bağlı olarak tarım sektörü için üretim planlaması yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. Türk tarım sektörünün başta tarıma dayalı sanayi olmak üzere ekonomideki tüm sektörlerle girdiler ve çıktılar yönünden çok sıkı ilişkiler içinde bulunduğu gözlenmiştir. Öte yandan 1988-1991 dönemi nihai taleplerine bağlı olarak tarım sektörünün üretim yapısının önemli değişimler geçireceği belirlenmiştir. Son olarak da, tarım sektörü üretimi için V. Beş Yıllık Kalkınma Planında öngörülen artış hızına 1988 ve 1989 yıllarında ulaşılamayacağı yapılan analizler sonucunda ortaya konmuştur.