Eleştirel söylem çözümlemesi: Türkiye'de iktidar yanlısı gazetelerin Rahip Brunson krizi söylemi

Abstract

Eleştirel Söylem Çalışmaları (ESÇ), haber söylemlerinin analizi yoluyla, medyada güç ilişkilerinin nasıl oluştuğunu, medyada gücün yeniden üretimi ve meşrulaştırılmasının ne şekilde yapıldığının anlaşılmasını mümkün kılmaktadır. Bu çalışmada iktidar yanlısı basında (Sabah, Star ve Yeni Şafak), 2018 yılında ABD ile Türkiye arasında yaşanan "Rahip Brunson Krizi" haberleri ESÇ yöntemiyle analiz edilmiştir. T. A. Van Dijk'ın sosyo-kognitif yaklaşımından hareketle; temalar, aktörler, aktörlerden doğrudan alıntılar, yeniden bağlamlaştırma, kelime tercihleri ve sentaktik analizler yapılmıştır. İktidar yanlısı basının, iktidar politikalarını nasıl onayladığını, gücün yeniden üretimine ve meşrulaştırılmasına nasıl katkı sağladığını ortaya koymak amacıyla; tezin birinci bölümünde, haber söylemi ve güç kavramı üstüne yoğunlaşan kuramsal yaklaşımlar tartışılmıştır. İkinci bölümde ise, AKP iktidarı yanlısı basının oluşum süreci, Türkiye'de neoliberal politikaların başladığı dönemden itibaren ele alınarak incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde Rahip Brunson krizi haberleri üç dönem içinde analiz edilmiştir. Bu dönemler şöyledir: "26 Temmuz sonrası yaptırım tehdidi", "1 Ağustos sonrası Türk Bakanların ABD tarafından kara listeye alınması" ve "12 Ekim sonrası Rahip Brunson'ın serbest bırakılması". Yaptırım tehditlerinin yaşandığı ilk dönemde gazeteler, "Rahip Brunson'un casusluk ve terör suçundan tutuklu ve FETÖ ile iltisaklı olduğu" ve "ABD yönetiminin tehditlerinin kabul edil(e)meyeceği ve Türkiye'nin bu konudaki kararlılığı" söylemlerini; ABD yönetimi tarafından Türk bakanların kara listeye alındığı dönemde "ABD'ye karşı tüm Türkiye'nin haklı bir tepkisi olduğu", milliyetçi söylemini; ve son olarak Rahip Brunson'ın serbest bırakılması döneminde "Türk yargısının Rahip Brunson davasında bağımsız karar verdiği ve ABD tehditlerine prim vermediği" söylemini inşa etmiştir. İktidar söylemlerini yeniden bağlamlaştırarak kendi söylemleri haline getiren iktidar yanlısı gazeteler, bu sayede iktidarın gücünü yeniden üretmiş ve meşrulaştırmıştır.